Κοντομαρί. Το χωριό της Κρήτης όπου οι Γερμανοί εκτέλεσαν όλους τους άνδρες. Στην εκτέλεση είχαν φέρει και φωτογράφο!...

Μετά τη μάχη της Κρήτης οι Γερμανοί ήταν έξαλλοι με τις πρωτοφανείς απώλειες των στρατιωτών τους. Αποφάσισαν να τιμωρήσουν τον κρητικό λαό με εκτελέσεις και ολοκαυτώματα. Στο Κοντομαρί εκτέλεσαν όλο τον ανδρικό πληθυσμό και για να έχουν ενθύμιο της ηρωικής πράξης, έφεραν μαζί τους και φωτογράφο. Η ιστορία και οι μαρτυρίες που κατέγραψε η μηχανή του χρόνου είναι συγκλονιστικές.... 

mixanitouxronou.gr

10-5-44 Σήμερα πάω για εκτέλεση, Γλέζος Νίκος

Μανώλης Γλέζος …..13 Απριλίου 1944, οι αστυνομικοί του Α’ Αστυνομικού τμήματος συνέλαβαν τον αδελφό μου Νίκο, τον παρέδωσαν στην φρουρά των ανακτόρων, από εκεί στα τάγματα Ασφαλείας, κι αυτά στους Γερμανούς, οι οποίοι μετά τα βασανιστήρια στο κολαστήριο της οδού Μέρλιν τον πήγαν στο Χαιδάρι. Τον εκτέλεσαν στις 10 Μαΐου 1944, μαζί με τους 92 πατριώτες, στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής………
Η Μάνα άγνωστο γιατί, δεν είχε πιστέψει πως εκτέλεσαν το Νίκο. Νόμιζε πως τον είχαν πάει στη Γερμανία και τον είχαν κλείσει σε στρατόπεδο. Γιαυτό, όταν τελείωσε ο πόλεμος κι άρχισαν να ‘ρχονται όσοι είχαν επιζήσει από τα στρατόπεδα της φρίκης, έτρεχε στο σιδηροδρομικό σταθμό με τη φωτογραφία του Νίκου στο χέρι. Την έδειχνε σε έναν- έναν και τους ρωτούσε αν τον είχαν ιδεί, αν τον είχαν συναντήσει. Τα λόγια που είχε γράψει ο Νίκος, στη φόδρα του σκούφου του και την πέταξε στο σταυροδρόμι Ιεράς Οδού και Κωνσταντινουπόλεως δεν την έπειθαν. Εξακολουθούσε να τον περιμένει. Το τελευταίο δράμα για τη Μάνα παίχτηκε στις 25 Ιουνίου 1947. Όχι με ευκολία, την είχα πείσει και είχεν έρθει στην εκταφή των εκτελεσμένων νεκρών, που είχεν αρχίσει από την προπροηγούμενη μέρα στο Γ’ Νεκροταφείο Αθηνών.
( Μανώλης Γλέζος ΕΘΝΙΚΗ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ 1940-1945 τόμος Β’ σελ. 891)

kar.org.gr

Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας

Η Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας (International Women's Day) γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 8 Μαρτίου, σε ανάμνηση μιας μεγάλης εκδήλωσης διαμαρτυρίας που έγινε στις 8 Μαρτίου του 1857 από εργάτριες κλωστοϋφαντουργίας στη Νέα Υόρκη, οι οποίες ζητούσαν καλύτερες συνθήκες εργασίας. Η πρώτη Διεθνής Ημέρα της Γυναίκας γιορτάστηκε το 1909 με πρωτοβουλία του Σοσιαλιστικού Κόμματος των ΗΠΑ και υιοθετήθηκε δύο χρόνια αργότερα από τη Σοσιαλιστική Διεθνή.

Μετά την επικράτηση της Οκτωβριανής Επανάστασης στη Ρωσία, η φεμινίστρια Αλεξάνδρα Κολοντάι έπεισε τον Λένιν να καθιερώσει την 8η Μαρτίου ως επίσημη Αργία. Γρήγορα, όμως, η Διεθνής Ημέρα της Γυναίκας έχασε το πολιτικό της υπόβαθρο και εορτάζεται ως έκφραση συμπαθείας των ανδρών προς τις γυναίκες, με προσφορά λουλουδιών και δώρων.

Η άνοδος του φεμινιστικού κινήματος στη Δύση τη δεκαετία του '60 αναζωογόνησε τη Διεθνής Ημέρα της Γυναίκας, που από το 1975 διεξάγεται υπό την αιγίδα του ΟΗΕ, με αιχμή του δόρατος την ανάδειξη των γυναικείων προβλημάτων και δικαιωμάτων

sansimera.gr

Σαν σήμερα καταδικάστηκε σε θάνατο ο Νίκος Μπελογιάννης

Ο Νίκος Μπελογιάννης γεννήθηκε τον Οκτώβρη του 1915 στην Αμαλιάδα, όπου και πέρασε τα τρυφερά παιδικά του χρόνια. Είχε δύο αδελφές, την Αργεντίνα (πέθανε από φυματίωση στην Κατοχή) και την Ελένη (πέθανε μετά από φρικτά βασανιστήρια της χωροφυλακής το 1948) ενταγμένες και αυτές στο λαϊκό κίνημα. Τελειώνοντας το Γυμνάσιο, με την μικρή οικονομική άνεση που είχε ο πατέρας του, πήγε στην Αθήνα και τελείωσε την Νομική Σχολή Αθηνών. Ήδη από το Γυμνάσιο είχε έρθει σε επαφή με τις ιδέες της αριστεράς στους κόλπους των αγροτών. Στα μαθητικά του λοιπόν χρόνια εντάσσεται στην ΟΚΝΕ και από το 1934 γίνεται και μέλος του ΚΚΕ ενώ κατά την Κατοχή θα συμμετέχει και στα ένοπλα τμήματα του ΕΛΑΣ. Το 1934 συλλαμβάνεται για πρώτη φορά ενώ το 1936 θα καταδικαστεί ερήμην σε δύο χρόνια φυλάκιση για συμμετοχή σε αγροτικές κινητοποιήσεις. Κατά τα φοιτητικά του χρόνια θα πάρει μέρος στο αντιφασιστικό μέτωπο Σοφούλη. Λίγους μήνες μετά θα συλληφθεί και θα εκτοπιστεί στην Ίο. Τον Δεκέμβρη του ίδιου έτους θα πάρει χάρη για να στρατευθεί. Η δικτατορία του Μεταξά τον βρίσκει λοιπόν στρατιώτη. Και εκεί ο Νίκος Μπελογιάννης θα αναπτύξει έντονη συνδικαλιστική δράση και με την κατηγορία της κομμουνιστικής δραστηριότητας θα καταδικαστεί σε 6 μήνες εξορία.

34 χρόνια χωρίς τον αρχάγγελο της Κρήτης

8 Φλεβάρη του 1980 ήταν που «έβαλε ο Θεός σημάδι» το Νίκο Ξυλούρη. Τον «αρχάγγελο της Κρήτης», το μεγάλο τραγουδιστή, το λαϊκό άνθρωπο, έναν από εκείνους τους ανθρώπους που ποτέ δεν τους αποχαιρετάς πραγματικά επειδή το έργο που άφησαν πίσω τους μένει σημάδι ανεξίτηλο σε δύσκολους καιρούς.

Μια συγκλονιστική φωνή, που υπηρέτησε την παραδοσιακή κρητική μουσική με συνέπεια και αξιοσύνη και την έβγαλε έξω από τα σύνορα του νησιού (1 , 2 , 3 ). Μια γνήσια λαϊκή φωνή που σημάδεψε τα μουσικά πράγματα της δεκαετίας του ’70 τραγουδώντας μερικούς από τους σπουδαιότερους ποιητές της χώρας (Ρίτσο, Βάρναλη κ.α.). Στο «Καπνισμένο Τσουκάλι» του Χρήστου Λεοντή, σε ποίηση Γιάννη Ρίτσου, είναι συγκλονιστικός όταν τραγουδά: «Αυτά τα κόκκινα σημάδια στους τοίχους, μπορεί να 'ναι κι από αίμα. Όλο το κόκκινο στις μέρες μας είναι

αίμα». Το ίδιο και στο «Μπήκαν στην πόλη οι οχτροί» σε στίχους του Γιώργου Σκούρτη ή στο «Πόσα χρόνια δίσεκτα».

Συγκλονιστική επίσης στιγμή, η συμμετοχή του το καλοκαίρι του 1973 στο Μεγάλο μας Τσίρκο, του Ιάκωβου Καμπανέλλη που ανέβασαν στο θέατρο «Αθήναιον», η Τζένη Καρέζη και ο Κώστας Καζάκος, με αντικείμενο την ιστορική διαδρομή της Ελλάδας στα νεότερα χρόνια στην οποία κρατούσε τον καθοριστικό ρόλο του τραγουδιστή.

Δεν είναι μόνο η φωνή που τον κρατάει ακόμα -34 χρόνια μετά το θάνατό του- ανάμεσά μας, αλλά κι η στάση του. Ο Ψαρρονίκος ήταν ένας καλλιτέχνης με την ουσιαστική σημασία αυτής της ταλαιπωρημένης λέξης, ένας ερμηνευτής παρών στους αγώνες του καιρού του κι όχι απομονωμένος σε κάποια καλλιτεχνικά τάχα υψίπεδα. Κατά τη διάρκεια της χούντας η φωνή του έγινε σημαία αντίστασης. «Πότε θα κάνει ξαστεριά», «Αγρίμια κι αγριμάκια μου» ... ο λαός ακουμπούσε στη φωνή του τις κρυφές του ελπίδες. Βρέθηκε στο Πολυτεχνείο μαζί με τον εξεγερμένο λαό, στάση που του κόστισε διωγμούς από τη χούντα και την απαγόρευση των τραγουδιών του, που μετατράπηκαν σε σύμβολα αντίστασης.

Παρόλο που έφυγε νωρίς -44 μόλις χρονών- πρόλαβε να αφήσει πίσω του μια σημαντική παρακαταθήκη, ένα μάθημα για όποιον θέλει να λογίζεται τραγουδιστής, καθώς πρώτος ακολουθούσε το στίχο του Ρίτσου που με τη δική του ερμηνεία χάραξε στη μνήμη μας: Δεν τραγουδούσε για να ξεχωρίσει απ’ τον κόσμο,τραγουδούσε για να σμίξει με τον κόσμο. Γι’ αυτό είναι ανάγκη να επανερχόμαστε στο έργο που άφησε πίσω του αυτός ο σπουδαίος άνθρωπος, ο απαράμιλλος ερμηνευτής, και να το ανακαλύπτουμε ξανά, σα μάθημα ιστορίας, μουσικής, αγώνα κι ανθρωπιάς.

[ Απόσπασμα από τις μεγάλες παραστάσεις «Το μεγάλο μας Τσίρκο» που συμμετείχε με την φωνή του δίπλα στην Τζένη Καρέζη, στον Κώστα Καζάκο, στον Διονύση Παπαγιαννόπουλο και άλλους. Του Ιάκωβου Καμπανέλη.]

Σαν σήμερα 3 Δεκεμβρίου 1944

 Ελλάδα Στην Πλατεία Συντάγματος, παρατεταγμένοι αστυνομικοί της τότε Αστυνομίας Πόλεων υποδέχθηκαν με πυκνά πυρά την ειρηνική διαδήλωση του Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου, του ΕΑΜ.   Στις 3 Δεκεμβρίου 1944 στην Πλατεία Συντάγματος, στη γωνία όπου βρίσκεται το ξενοδοχείο Μεγάλη Βρετανία, οι παρατεταγμένοι αστυνομικοί της τότε Αστυνομίας Πόλεων υποδέχθηκαν με πυκνά πυρά την ειρηνική διαδήλωση του Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου, του ΕΑΜ.

Τα πυρά προέρχονταν και από το κτίριο στη γωνία της Πανεπιστημίου με τη Βασιλίσσης Σοφίας όπου τότε στεγαζόταν η Αστυνομική Διεύθυνση της πόλης – σήμερα το κτίριο αυτό δεν υπάρχει πλέον. Η κοντινή απόσταση και η ένταση των πυρών προκάλεσε μακελειό στις τάξεις των διαδηλωτών. Οι νεκροί ήσαν 27 και οι τραυματίες περισσότεροι από 140.

Στα αμέσως προηγούμενα χρόνια της ναζιστικής κατοχής αυτά τα επεισόδια ήταν σχεδόν συνηθισμένα. Η Αστυνομία Πόλεων ειδικά, επικεφαλής της οποίας ήταν ο Άγγελος Έβερτ, χρησιμοποιούσε πολύ συχνά πραγματικά πυρά για να αναχαιτίζει και να διαλύει τις διαδηλώσεις των οργανώσεων της Αντίστασης, του ΕΑΜ. Στην περίπτωση όμως της 3ης Δεκεμβρίου υπήρχε μία ουσιαστική διαφορά: η χώρα δεν βρισκόταν πλέον κάτω από την εξουσία του Άξονα και λίγες εβδομάδες νωρίτερα ο λαός της πρωτεύουσας είχε γιορτάσει την απελευθέρωσή του από αυτό ακριβώς το αιμοσταγές καθεστώς της Κατοχής.

Ενάμιση μήνα μετά τη 18η Οκτωβρίου, την άφιξη του πρωθυπουργού Γεωργίου Παπανδρέου στην Αθήνα και τις δεσμεύσεις που ο ίδιος ανέλαβε στην ομιλία του στην ίδια Πλατεία Συντάγματος, η πολιτική και κοινωνική κατάσταση στη χώρα εξακολουθούσε να είναι ανησυχητικά ανορθόδοξη. Στην ουσία, την πρωτεύουσα και τις μεγάλες πόλεις τις κυβερνούσε η βρετανική στρατιωτική διοίκηση του στρατηγού Σκόμπυ. Το Λονδίνο, από όπου προέρχονταν οι πολιτικοί σχεδιασμοί, βιαζόταν να «εξομαλύνει» την πολιτική λειτουργία στη χώρα, με τον τρόπο φυσικά που καταλάβαιναν ετούτη την «εξομάλυνση» στη βρετανική αυτοκρατορική πρωτεύουσα.

Στην ουσία επιζητούσαν την επανάληψη του σκηνικού του 1935, την ανάσταση των παραδοσιακών αστικών κομμάτων και την επαναφορά του θεσμού της ισχυρής βασιλείας, έστω και διαμέσου ενός νέου δημοψηφίσματος. Οι κοινωνικές αλλαγές που είχε φέρει η ενδιάμεση περίοδος δοκιμασιών και αγώνων, απλά αγνοούνταν από το Λονδίνο. Οι οδηγίες που αφορούσαν το μεγάλο κίνημα της Εθνικής Αντίστασης στόχευαν πρώτα στον αφοπλισμό και μετά στην οργανωτική του αποσάρθρωση και υποταγή. Για το σκοπό αυτό ο βρετανικός στρατός επιτρεπόταν να χρησιμοποιήσει οποιοδήποτε μέτρο έκρινε αναγκαίο.

Ο Ουΐνστον Τσόρτσιλ φτάνει στην Αθήνα στις 25 Δεκεμβρίου 1944

«Ενεργήστε σαν να επρόκειτο για κατακτημένη πόλη, στην οποία έχει ξεσπάσει τοπική εξέγερση» (5 Δεκεμβρίου 1944, τηλεγράφημα. Ο βρετανός πρωθυπουργός Ουίνστον Τσώρτσιλ στον υποστράτηγο και διοικητή των Ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων, Ρόναλντ Σκόμπυ).

«Κρατήστε τους γιους σας στο σπίτι, μανάδες της Αθήνας. Ή, ανάψτε για αυτούς, τις λαμπάδες, απόψε τη νύχτα. Ο γέρος της Ντάουνιγκ Στριτ φέρνει πίσω το βασιλιά σας». (Μπέρτολτ Μπρεχτ).


Παρά τις επιμέρους διαπραγματεύσεις και συζητήσεις στο πλαίσιο της κυβέρνησης «Εθνικής Ενώσεως», το βρετανικό σχέδιο προχωρούσε με ημερολογιακή ακρίβεια. Στη διάρκεια του Νοεμβρίου ενισχύθηκαν και συγκεντρώθηκαν στην ελληνική πρωτεύουσα οι στρατιωτικές μονάδες και  ένοπλοi σχηματισμοί που εχθρεύονταν το ΕΑΜ.

Μόλις οι προετοιμασίες αυτές συμπληρώθηκαν, ο στρατηγός Σκόμπι ζήτησε με τελεσίγραφο τον αφοπλισμό του ΕΛΑΣ και της Πολιτοφυλακής μέσα στις πρώτες ημέρες του Δεκεμβρίου.

Ο αφοπλισμός αυτός, αν και περιελάμβανε όλα τα «εθελοντικά σώματα», θα ήταν ουσιαστικά μονομερής καθώς πέρα από τον υπό διάλυση ΕΔΕΣ (του οποίου τα στελέχη μεταφέρονταν επίσης στην Αθήνα), όλα τα υπόλοιπα ένοπλα σώματα που εχθρεύονταν το ΕΑΜ θα έμεναν ανέπαφα: αυτό αφορούσε τόσο την Ορεινή Ταξιαρχία και τους γύρω από αυτήν εθελοντές όσο και τους «επιστρατευμένους» των «εθνικών οργανώσεων», τη Χωροφυλακή και την Αστυνομία.

Το Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο απέρριψε το τελεσίγραφο του στρατηγού Σκόμπι, οι υπουργοί του στην κυβέρνηση Παπανδρέου παραιτήθηκαν, και οργάνωσε τη μεγάλη διαδήλωση διαμαρτυρίας την Κυριακή 3 Δεκεμβρίου. Αυτή ήταν η διαδήλωση που αιματοκυλίστηκε.

Οι συγκρούσεις γενικεύθηκαν από την επόμενη ημέρα, 4 Δεκεμβρίου. Ο ΕΛΑΣ αφόπλισε τα περισσότερα στρατιωτικά τμήματα της πόλης και επιτέθηκε στους ενόπλους της οργάνωσης «Χ» του Γρίβα στο Θησείο. Από εκείνη την ημέρα άρχισε μία σκληρή αναμέτρηση που κράτησε τριαντατρείς ολόκληρες μέρες: η Μάχη της Αθήνας.

Οι εχθροπραξίες έληξαν με την παράδοση των όπλων του ΕΑΜ, στις 12 Φεβρουαρίου 1945 με την συνθήκη της Βάρκιζας.


Ο Μάνος Χατζηδάκης κατάφερε να αποτυπώσει την συναισθηματική ακύρωση που βίωσε η γενιά της κατοχής και του απελευθερωτικού αγώνα.

(Επιλεγμένα αποσπάσματα από το editorial στο περιοδικό «Το Τέταρτο», τεύχος 3, Ιούλιος 1985)

"Τα Παιδιά της γαλαρίας είναι μια φημισμένη ταινία του Καρνέ. Τα δικά μας παιδιά της γαλαρίας είναι κάπως διαφορετικά. Εκείνα της ταινίας υπήρξαν θεατές από ψηλά, από την πιο φτηνή θέση, «εγκλημάτων» που διαδραματίζονταν στη σκηνή του θεάτρου. Τα δικά μας υπήρξαν κι αυτά θ ε α τ έ ς, από ψηλά κι από την ασήμαντη και φτηνή θέση, εγκλημάτων που διαδραματίζονταν στην ελληνική γη, ανίκανα να ορίζουν και ν’ αλλάζουν τη μοίρα των όσων έγιναν και γίνονται στον τόπο.[...]

[...]Τα όνειρα σε τούτα τα παιδιά υπήρξαν κυρίαρχα, σημαντικά και διαψευσμένα.[...]

[...]Στην Κατοχή…[...] τον όποιο ρόλο τους, έστω και τον πιο μικρό, με αυταπάρνηση, με το αίμα τους, με τη ζωή τους, χωρίς καιροσκοπισμό και ιδιοτέλεια, χωρίς προοπτική ανταλλάγματος.



"Μια φυλακή"
[Ενότητα III: Ο λαός] - Δίσκος: Διόνυσος (Σείριος, 1985)
Μουσική & στίχοι: Μίκης Θεοδωράκης-Μπουζούκι: Κώστας Παπαδόπουλος & Λάκης Καρνέζης-Τραγούδι: Θανάσης Μωραΐτης


Μ’ ένα μονάχα στόχο, την επαλήθευση ενός επίμονου ονείρου. [...] Ξανάρθαν τα φαντάσματα κι άρχισαν να πλαστογραφούν γι’ άλλη μια φορά την ελληνική ιστορία. Και τα παιδιά πολέμησαν κι ονειρεύτηκαν, γίναν παιδιά της γαλαρίας, όσα δεν διώχτηκαν και δεν εξαφανίστηκαν στις φυλακές και στα ξερά νησιά του Αιγαίου.[...] Είχαν τη σκέψη όργανο, τα μάτια υγρά κι ακούραστα να βλέπουνε τον κόσμο και την ψυχή παρθενική και απροσάρμοστη στη μεταπολεμική ελληνική αθλιότητα.[...] Τα παιδιά της γαλαρίας σήμερα έχουνε γκρίζα ή άσπρα μαλλιά.

Όσα απόμειναν ξέχασαν τα όνειρά τους, έχουν συμβιβαστεί οριστικά με ό,τι ορίζει τη μοίρα τους έξω απ’ αυτούς. Μονάχα μερικοί, μέσα σ΄αυτούς κι εγώ, με πείσμα κι επιμονή θ υ μ ο ύ ν τ α ι και εννοούν να θ υ μ ί ζ ο υ ν. Κι όσο βαστάξει ετούτο το παιχνίδι. Πόσο ηλίθια ηχούν τα λόγια και τα συνθήματα των αρχηγών στις εκλογές. Πόσα ψέματα για να σκεπάσουν τη μόνη αλήθεια".[...]

Πηγή: Γιώργος Μαργαρίτης, "33 μέρες σκληρής αναμέτρησης"

* Ο Γιώργος Μαργαρίτης είναι καθηγητής Σύγχρονης Πολιτικής και Κοινωνικής Ιστορίας στο ΑΠΘ

Επιμέλεια: Πέτρος Καραϊσκάκης 

23 χρόνια από τότε που ο λαός των Χανίων εξεγέρθηκε – Τα γεγονότα «ΑΙΜΑ ΚΑΙ ΜΑΤ» της Νομαρχίας

Από τον "Αγώνα της Κρήτης"

Σήμερα συμπληρώνονται 23 χρόνια από την ημέρα όπου ο λαός των Χανίων βγήκε μαζικά στους δρόμους για να προασπίσει την αξιοπρέπειά του, αλλά και για να διατρανώσει τα φιλειρηνικά αισθήματά του, την πίστη του στην ελευθερία.  

 Σαν σήμερα πριν 23 ολόκληρα χρόνια, μια μέρα του καλοκαιριού όπως όλες οι άλλες, έμεινε στην Ιστορία μεταμορφώνοντας το τετριμμένο της ζέστης της εποχής, την επίκαιρη καθημερινότητα σε διαχρονικά επίκαιρο γεγονός. 23 ολόκληρα χρόνια από τα αιματηρά γεγονότα της Νομαρχίας Χανίων. «ΑΙΜΑ ΚΑΙ ΜΑΤ» στα Χανιά και οι Χανιώτες ξεσηκώνονται για το «ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΖΩΗΣ», ενάντια στις Βάσεις: αυτό που προσπάθησαν να γκρούψουν υπό των οσμών δακρυγόνων, με το ανεβοκατέβασμα των γκλομπ.  Ήταν τότε, το καλοκαίρι του 1990, που ο πρωθυπουργός Κωνσταντίνος Μητσοτάκης είπε απευθυνόμενος στα σώματα ασφαλείας: «Εμπιστεύομαι την Eλληνική Aστυνομία. Eσείς είστε το κράτος».

Αν έχει μείνει μία εικόνα δυνατή σε όσους θυμούνται τα γεγονότα είναι η εικόνα διαφορετικών ανθρώπων αποφασισμένων που έβγαιναν από τα σπίτια τους γιατί ένοιωθαν την ανάγκη να βρεθούν εκεί, στη νομαρχία. Άνθρωποι περήφανοι, που δε μπορούσαν να δεχθούν αυτό που συνέβαινε εκείνη τη στιγμή, τη βία των ΜΑΤ που έπεφτε πάνω στα κεφάλια φιλειρηνικών διαδηλωτών κατόπιν εντολών του διορισμένου Νομάρχη Αντώνη Νάτσικα. Για πρώτη φορά στην ιστορία της Κρήτης, ειδικές δυνάμεις καταστολής βρέθηκαν σε αυτό τον τόπο. Βρέθηκαν εδώ για να κτυπήσουν αυτούς που διαδήλωναν ενάντια στην ύπαρξη των στρατιωτικών βάσεων του ΝΑΤΟ και των ΗΠΑ στα φιλειρηνικά Χανιά. Που ήθελαν συμβολικά να περικυκλώσουν τη νομαρχία για να διαμαρτυρηθούν για την ανανέωση της Σύμβασης για τη νατοϊκή και αμερικανική Βάση για επιπλέον 50 χρόνια. Εκείνη τη μέρα οι Χανιώτες δε δέχτηκαν αυτή την προσβολή. Δε δέχτηκαν μία βία που ήθελε να τους αρνηθεί το δικαίωμα της επιθυμίας τους για ειρήνη. Οι Χανιώτες πολέμησαν. Οι άνδρες των ΜΑΤ αφοπλίστηκαν. Πολλούς, τους έριξαν μέσα στο λιμάνι.

Πολίτες κατεβαίνουν στους δρόμους. Είναι καθήκον. Είναι για την αξιοπρέπεια του τόπου. Για την ιστορία του. Για την υστεροφημία του. Άλλοι είναι εξοργισμένοι, κάποιοι αρκετά φοβισμένοι για ότι μπορεί να συμβεί. Κατεβαίνουν από τα βουνά και τα χωριά ακόμα, έτοιμοι για ότι προκύψει, «άνδρες, γυναίκες και παιδιά». Πολλοί κατέβηκαν με όπλα στα χέρια. Πιο αποφασισμένοι παρά ποτέ… Μία επέτειο η οποία δε γιορτάζεται, δεν υπενθυμίζεται, δε βγαίνουν λόγοι πολιτικών γι’ αυτή. Προτίμησαν να μείνει στη λήθη.

Όμως, οι χιλιάδες Χανιώτες που βρέθηκαν εκεί, κι έζησαν από κοντά στιγμές εξέγερσης, Χανιώτες οι οποίοι κατέβηκαν στους δρόμους, για την ελευθερία και την απεξάρτηση από το θάνατο της βάσης, αυτής που μετατρέπει όλο το νησί σε «αεροπλανοφόρο» και κέντρο των εξελίξεων, δεν ξεχνούν. Και μέσα σε πηγαδάκια που στήνουν, σ’ ανύποπτες στιγμές, σιγομουρμουρίζουν και θυμούνται, αναρωτιούνται, τι θα μπορούσε να είχε συμβεί και τι δεν έγινε, γιατί κανένας λόγος δε βγαίνει γι’ αυτή τη μοναδική σπάνια τροπή που πήραν τα πράγματα, για την ιστορία των Χανίων, της Κρήτης και της Ελλάδας. Τα γεγονότα των Χανίων είναι κομμάτι της ιστορίας των αντιβασικών κινημάτων όπου γης. Και της αποτυχίας τους συγχρόνως.

Οι μάχες των πολιτών με τις δυνάμεις των ΜΑΤ συνεχίζονται και το βράδυ. Με τη νομαρχία καμένη, με τις συνεχείς εκκλήσεις από προσωπικότητες των Χανίων για ψυχραιμία αλλά και δίχως σχέδιο, ο κόσμος τελικά αποχωρεί.  Και η πιο μεγάλη στιγμή του αντιβασικού κινήματος στην Ελλάδα αποτελεί και την αρχή του τέλους του.

Την επόμενη ημέρα διοργανώθηκε από το τοπικό ΠΑΣΟΚ με τη συμμετοχή των τοπικών βουλευτών του μεγάλη πορεία όπου η οργή του κόσμου κατευθύνθηκε προς τον πρωθυπουργό τότε της χώρας Κωνσταντίνο Μητσοτάκη και με αίτημα να φύγει ο διορισμένος νομάρχης του. Η μεγαλύτερη ημέρα του αντιβασικού κινήματος έγινε άλλη μία αντικυβερνητική διαδήλωση. 

Ακολούθησε η ιστορική «Δίκη των 28» μετά από 2 χρόνια, των προσωπικοτήτων – από τόσα διαφορετικά μετερίζια – των Χανίων. Φορείς, συλλογικότητες και ομάδες ανθρώπων οι οποίοι, εν καιρώ, εξαφανίστηκαν από το προσκήνιο, διασκορπίστηκαν, με κάποιους να συνεχίζουν να παλεύουν κι άλλους να έχουν παραιτηθεί. Με την Επιτροπή Φορέων να μην υπάρχει πια… Το Κίνημα έσβησε, ξαναφούντωσε μετά και ξαναέσβησε. Ζει και μέσα απ’ αυτό το κείμενο.

Τα χρόνια περνούν όμως η ιστορία μένει. Προσωπικές ιστορίες αυτών που συμμετείχαν, των ημερών εκείνων, που μύριζαν καπνό και δακρυγόνα. Με τον πρωτοπόρο ρόλο των ανθρώπων αυτού του τόπου κι αποδέκτη των μηνυμάτων, της ενέργειας αυτής, μετουσιωτή της, την Επιτροπή Φορέων Κατά των Βάσεων.

Σήμερα, ο «Α.τ.Κ.» υπενθυμίζει. Μιλά και στους τοπικούς φορείς και στις αρχές, αυτούς που οικειοθελώς και με μεγάλη ευχαριστήση ξέχασαν. Που κανένα λόγο δεν έβγαλαν γι’ αυτά τα γεγονότα. Για τους πρωτεργάτες των γεγονότων που κανείς δε μνημονεύει. Για τους πολίτες αυτού του τόπου. Θυμίζει. Ελλιπώς ίσως, χωρίς το πρέπον βάθος, δίχως να μπορούμε να προσδώσουμε τη βαρύτητα που αρμόζει στο γεγονός, με την ελάχιστη προσδοκία πως θα δώσουμε λίγο από το άρωμα μιας εποχής τόσο κοντινής και συνάμα τόσο μακρινής. Με την ελπίδα πως θα υπάρξει συνέχεια και από αλλού.

Τρίτη 24 Ιουλίου 1990 (1η μέρα μετά τα γεγονότα) Πρωτοσέλιδος τίτλος: «ΑΙΜΑ ΚΑΙ ΜΑΤ»

ΩΡΑ 12.45 Τα ΜΑΤ ξανακτυπούν με δεκάδες δακρυγόνα που εκσφενδονίζουν από το γραφείο του Νομάρχη φορώντας μάσκες οξυγόνου. Η πόλη θυμίζει Βηρυτό. Άνδρες, γυναίκες και παιδιά έτρεχαν έντρομοι προς κάθε κατεύθυνση για να γλιτώσουν από το μένος των ΜΑΤ που έστειλε από την Αθήνα η κυβέρνηση. ΩΡΑ 7.30 Καταφθάνουν ενισχύσεις ΜΑΤ από Αθήνα και Ηράκλειο μέσα σε ένα πανδαιμόνιο. Ο κόσμος τραγουδά «πότε θα κάμει ξαστεριά».

Η τοπική αστυνομία αρχίζει να πυροβολεί στον αέρα για εκφοβισμό από το κτίριο της αστυνομικής διεύθυνσης. Το πλήθος αντιδρά εκσφενδονίζοντας πέτρες και ξύλα. Πολλά αυτοκίνητα της αστυνομίας έχουν καταστραφεί. ΩΡΑ 8.30 Τα ΜΑΤ εξορμούν προς την Πλατεία κατατροπώνοντας με ρίψη δακρυγόνων το πλήθος. Ακολουθούν σκηνές αλλοφροσύνης. Μέχρι αργά το βράδυ τα ΜΑΤ κτυπούσαν με δακρυγόνα στον κόσμο και τους κυνηγούσαν μέσα στις παρόδους της πόλης κοντά στη Νομαρχία.

Επιστολή: «Να καταδικαστεί ο στυγνός εγκληματίας: οι βάσεις»

«Θα μείνει βαθιά χαραγμένη στη μνήμη μου, η απάντηση που πήρα από γιατρό νοσοκομείου των Αθηνών, όταν βλέποντας καθημερινά πλήθος συμπατριωτών μου να μπαινοβγαίνουν στο συγκεκριμένο νοσοκομείο και ζήτησα μια ερμηνεία στο γεγονός αυτό μου απάντησε: Σε λίγα χρόνια η λευχαιμία και οι λοιπές μορφές καρκίνου θα χτυπούν τόσο εύκολα και σε τέτοια συχνότητα όσα σήμερα η γρίπη!!! … Παράλληλα απευθύνω ένα κάλεσμα σε όλους τους συμπατριώτες μου που έχουν τις ίδιες με μένα συγκλονιστικές εμπειρίες για μαζική συμμετοχή στον αγώνα αυτό της ζωής γιατί πρέπει το κακό να σταματήσει εδώ. Οι ταλαιπωρίες, τα ποτάμια των δακρύων μας, ο πόνος που άφησε ανεξίτηλα σημάδια στα κορμιά μας, ας γίνουν οδηγοί του αγώνα μας.

Ο στυγνός εγκληματίας, ο αδίστακτος δολοφόνος που ακούει στο όνομα ραδιενέργεια, πρέπει επιτέλους να οδηγηθεί στο εδώλιο κι από ‘κει στην οριστική και αμετάκλητη καταδίκη, γιατί ο τόπος μας για να πάει μπροστά δεν έχει χροιά μελλοθάνατων, αλλά υγιών και δημιουργικών ανθρώπων.

Τετάρτη 25 Ιουλίου 1990

Πρωτοσέλιδο: «ΠΡΟΒΟΚΑΤΣΙΑ: Υπεβλήθησαν μυνητήριες αναφορές κατά ΜΑΤ & Νομάρχη

Απόσπασμα: «Την ατμόσφαιρα ήρθε να βαρύνει ακόμη περισσότερο μια ανακοίνωση της αστυνομικής διεύθυνσης Χανίων που υποστήριξε πως οι διαδηλωτές (τους αριθμούσε στους 200) απώθησαν τους αστυνομικούς, τους πετούσαν πέτρες, ξύλα, μπουκάλια και άλλα αντικείμενα με αποτέλεσμα εκείνοι για να «προστατεύσουν» το νομαρχιακό μέγαρο, να κάνουν χρήση χημικών ουσιών.

Αντίθετη εικόνα όμως δίνει το μέλος της Αντιβασικής Επιτροπής και Πρόεδρος του Εργατικού Κέντρου Μανόλης Κουκουράκης. «Εμείς στην ειρηνική μας εκδήλωση συναντήσαμε αστυνομικούς και άνδρες των ΜΑΤ να έχουν κλείσει αναίτια τη Νομαρχία. Όταν επιχειρήσαμε να μπούμε για να δώσουμε ψήφισμα στο Νομάρχη, μαζί με άλλους συγκεντρωμένους απωθηθήκαμε βίαια στην εξωτερική σκάλα από τα ΜΑΤ και στη συνέχεια χτυπηθήκαμε. Αμέσως άρχισε η πρώτη επίθεση ενάντια των συγκεντρωμένων. Ποιος και γιατί έδωσε αυτή την εντολή;

Πέμπτη 26 Ιουλίου 1990 Ενδεικτικοί τίτλοι:

- «ΑΡΧΙΔΗΜΙΟΣ: ο επικεφαλής των ΜΑΤ πρωτοστάτησε στο Πολυτεχνείο το ’73 – «Έτσι πυρπόλησε η αστυνομία τη βιβλιοθήκη του Δ.Σ. Χανίων-Συγκλονιστική μαρτυρία Χανιώτη δικηγόρου – Καθολική η αντίθεση του λαού για τις ξένες βάσεις – Όλοι οι φορείς στηρίζουν τον ΚΡΗΤΗ FM» Σελ. 3 Άρθρο Γιάννη Κουρουτάκη (Συγγραφέα – Λογοτέχνη) Τίτλος: Έξω οι βάσεις του θανάτου από τον κόσμο

Απόσπασμα: «Όλοι οι λαοί της γης ενωμένοι – σαν ένας άνθρωπος – να ξεσηκωθούν, να ξεχυθούν στους δρόμους, να περικυκλώσουν τους λευκούς και τους κόκκινους οίκους και να απαιτήσουν από τις υπερφίαλες κούφιες στον ανθρώπινο πόνο και δυστυχία ΚΕΦΑΛΕΣ: Έξω οι βάσεις του θανάτου από τον κόσμο. Πετάξτε τις φριχτές πυρηνικές σας κεφαλές στα τάρταρα. Και τότες – φωνής λαού οργή θεού – άλλωστε και η ιστορία των μεγάλων Επαναστάσεων – ξεσηκωμών το αποδεικνύει, οι διάφοροι βαρύγδουποι «Ραβδούχοι» και «Τιτλούχοι» θέλοντας και μη θα υπακούσουν και μια νέα εποχή θα ανατείλει για τη δύσμοιρη ανθρωπότητα».

48 χρόνια από τη δολοφονία του Σωτήρη Πέτρουλα

Η δολοφονία του Σωτήρη Πέτρουλα και η εποχή του

Του Αλέξανδρου Χατζηκώστα

 «...Μάρτυρες, ήρωες οδηγούνε

τα γαλάζια μάτια σου

μας καλούνε...»

 Στις 21 Ιούλη του 1965, το βράδυ έπεφτε νεκρός στην Αθήνα από τα χτυπήματα των αστυνομικών ο νεολαίος αγωνιστής, στέλεχος της Δημοκρατικής Νεολαίας Λαμπράκη Σωτήρης Πέτρουλας. Το όνομα του γίνεται τραγούδι. Η μνήμη του τιμάται μέχρι σήμερα μαζί με άλλους αγωνιστές που πότισαν με το αίμα τους το δένδρο της λευτεριάς. Παρακάτω παρουσιάζουμε ένα μικρό αφιέρωμα στηριγμένο σε διάφορα αφιερώματα (π.χ ΠΟΝΤΙΚΙ, ΚΟΜΕΠ, ιστοσελίδες, βιβλία κ.α) για τη δράση του καθώς και την εποχή που αυτή πραγματοποιήθηκε.

 Ο Σωτήρης Πέτρουλας γεννήθηκε στο Οίτυλο της Μάνης το 1942 από γονείς αγρότες. Το 1946 η οικογένεια Πέτρουλα καταφεύγει στην Αθήνα για να διασωθεί από τη δολοφονική μανία των ένοπλων συμμοριών της Δεξιάς. 

Ο Σωτήρης Πέτρουλας εγγράφεται στο δημοτικό σχολείο της περιοχής Ακαδημία Πλάτωνος και ταυτόχρονα αρχίζει να εργάζεται και να μπαίνει στα βάσανα της καθημερινής βιοπάλης. Τελειώνοντας το δημοτικό το 1954 εγγράφεται στη Μέση Εμπορική Σχολή Εμποροϋπαλλήλων Αθηνών στην πλατεία Μητροπόλεως, και μετά από τη φοίτηση τριών τάξεων εγγράφεται στη Μέση Εμπορική στην πλατεία Κουμουνδούρου, την οποία και τελειώνει το 1960. Σ` όλα αυτά τα χρόνια εξακολουθεί να εργάζεται και παράλληλα να είναι άριστος μαθητής και να συμμετέχει στο μαζικό μαθητικό κίνημα. 

 
Η τελευταία χρονιά της μαθητικής του ζωής αποτελεί βασικό σταθμό της ζωής του. Μαζί με άλλους συμμαθητές του αρνείται να γράψει έκθεση με σοβινιστικό και αντιλαϊκό περιεχόμενο. Συνειδητοποιεί την ανάγκη της οργανωμένης πάλης και εντάσσεται στην οργάνωση της Νεολαίας της ΕΔΑ. Τον Οκτώβρη του 1960 ύστερα από εξετάσεις εισάγεται στην Ανωτάτη Εμπορική Σχολή παίρνοντας υποτροφία 12.000 δραχμών και αρχίζοντας έτσι τη φοιτητική του σταδιοδρομία που δεν έμελλε να την ολοκληρώσει. Γρήγορα μέσα από την καθημερινή του δραστηριότητα αναδεικνύεται σαν ένα από τα πιο συνεπή και συνειδητά στελέχη του φοιτητικού κινήματος και γίνεται στέλεχος της Ν. ΕΔΑ, εκλεγμένος από τους συναδέλφους του αναλαμβάνει την καθοδήγηση της οργάνωσης της Ανωτάτης Εμπορικής ως γραμματέας της. Για πολιτικούς λόγους αποβλήθηκε για έναν χρόνο από τη σχολή.

Στους αγώνες για το 114 και το 15% αποτελεί ένα από τα βασικά καθοδηγητικά στελέχη. Τον Ιούλιο του 1962 είναι επικεφαλής ενός συνεργείου που υψώνει τη σημαία του 114 στην Ακρόπολη, στο υπουργείο Βιομηχανίας και το Πανεπιστήμιο.

«Πάλευε και μάθαινε, μάθαινε και πάλευε». Είναι η κατευθυντήρια πολιτική του φιλοσοφία. Μέλος της Διοικούσας Επιτροπής της Νεολαίας Ε.Δ.Α. ερχόταν σε σύγκρουση με το κλίμα τρομοκρατίας που επικρατούσε στα Πανεπιστήμια με κύριο εκφραστή την Ε.Κ.Ο.Φ. καθώς και με το Σπουδαστικό Τμήμα της Ασφάλειας.

Στις εκλογικές εξορμήσεις της ΕΔΑ του 1963-64 παίρνει ενεργό μέρος στο σπάσιμο της τρομοκρατίας με τις περιοδείες των πούλμαν των νέων δημοκρατών στις επαρχίες. Αν και διαφωνούσε με τη συγχώνευση της Νεολαίας της ΕΔΑ με τη Δημοκρατική Κίνηση Νέων Γρηγόρης Λαμπράκης ασκώντας παράλληλα κριτική σε πολιτικές και ιδεολογικές επιλογές της ΕΔΑ, θα προσχωρήσει στη Δημοκρατική Νεολαία Λαμπράκη, και θα πάρει μέρος στο πρώτο της Ιδρυτικό Συνέδριο το Μάρτη του 1965 για να δολοφονηθεί λίγο αργότερα αγωνιζόμενος για τη δημοκρατία στη μεγάλη διαδήλωση της νεολαίας της Αθήνας στις 21 Ιουλίου 1965. Η κηδεία τους μετατρέπεται σε μία τεράστια λαϊκή διαδήλωση. Να σημειώσουμε ακόμη πως στην Μεταπολίτευση και τους πρώτους μήνες του 1975 το Δ.Σ. του τότε Συλλόγου αποφάσισε να ονομάσει το Σύλλογο Φοιτητών της Ανωτάτης Σχολής Οικονομικών και Εμπορικών Επιστημών σε "Σωτήρη Πέτρουλα". Ταυτόχρονα αποφάσισε να ανακηρύξει τον Πέτρουλα επίτιμο μέλος του.

Δολοφονία με πολλά ερωτηματικά

Και τη μοιραία νύχτα της 21ης Ιουλίου χτυπημένος συλλαμβάνεται από αστυνομικούς στις 10:00 το βράδυ στη συμβολή των οδών Σταδίου και Χρήστου Λαδά. Η πρώτη καταγραφή του χτυπημένου Πέτρουλα αναφέρεται στις 03:00 το πρωί της 22ας Ιουλίου στο Σταθμό Α' Βοηθειών στην Γ' Σεπτεμβρίου όπου και διαπιστώνεται ο θάνατός του. Αυτόματα εκτυλίσσεται μια λυσσαλέα προσπάθεια γρήγορης ταφής -πριν καν ανατείλει ο ήλιος- και απόκρυψης της αλήθειας. 

Ωστόσο τα ερωτήματα γύρω από τις συνθήκες θανάτου του παραμένουν αναπάντητα μέχρι σήμερα:

-Που βρισκόταν ο Πέτρουλας από τις 10:00 μ.μ. που τον παραλαμβάνει η κλούβα μέχρι τις 3:00 π.μ. που δηλώνεται στο Σταθμό Α' Βοηθειών ; 

-Είναι τυχαίο ότι αστυνομικοί με στολές γιατρών διαπίστωσαν το θάνατό του ; 

-Γιατί επιδίωξαν την ταφή του κρυφά από τους δικούς του και πριν ανατείλει ο ήλιος; 

-Γιατί δεν επέτρεψαν σε γιατρούς της οικογένειας Πέτρουλα να κάνουν νεκροψία; 

-Η επίσημη κρατική ιατροδικαστική εκδοχή κάνει λόγο για θάνατο από ασφυξία λόγω δακρυγόνου. Πώς όμως εξηγούνται τα ολικά σχισίματα στο λαιμό του που διαπίστωσαν οι δικοί του όταν πήραν τον νεκρό; Μήπως ήθελαν να καλύψουν τις μελανιές από πιθανό στραγγαλισμό; 

-Είναι αλήθεια ότι είχαν εκδοθεί και αεροπορικά εισιτήρια προκειμένου να φυγαδευτεί ο νεκρός και να πεταχτεί στη θάλασσα σύμφωνα με τη μαρτυρία της Μάνας; 

-Είναι αλήθεια πως είχαν αφαιρεθεί από το νεκρό ο εγκέφαλος και τα πνευμόνια πράγμα που θα αποδείκνυε την πραγματική αιτία θανάτου; Η εκταφή πάντως, όπως μαρτυρεί η Μάνα, απέδειξε πως το κρανίο του Πέτρουλα είχε δεχθεί ραφή από χειρουργική επέμβαση.

 

Η μαρτυρία της μάνας

"...Εκείνο το βράδυ μου τηλεφώνησε πως θα αργούσε. Ασυναίσθητα προέτρεψα τ' αδέρφια του να φάνε και να ξαπλώσουν. Όμως εκείνα τον περίμεναν. Περιμένοντάς τον, λαγοκοιμήθηκα. Ξάφνου το κουδούνι χτύπησε δαιμονισμένα. Ήταν από την χωροφυλακή. Τι να ήθελαν τέτοια ώρα Παναγιά μου; Ρωτούσαν για το Σωτήρη.

- Μέσα είναι, κοιμάται και τρέχω αλαφιασμένη προς το δωμάτιό του. Η θέα του άδειου κρεβατιού μου πάγωσε την καρδιά. Κάτι κακό συμβαίνει.

- Μην πανικοβάλλεστε. Τον έχουν λίγο χτυπημένο σε νοσοκομείο. Να μην διανοείστε ότι θα κάνετε ρούπι από εδώ.

- Μου πήρατε το παιδί και μας κρατάτε και κρατούμενους άθλιοι.

- Πάρτε το όπως θέλετε. Από εδώ δε θα το κουνήσετε.

Σαν αγρίμι στο κλουβί, πληγωμένη από το να μην μπορώ να δω τ' αγόρι μου. Η ώρα προχώρησε. Αυτή τη φορά άνθρωποι της ΕΔΑ πέρασαν το κατώφλι του ανήσυχου σπιτιού. Έκαναν πως δε γνώριζαν, όμως το κακό το μήνυσαν στον άνδρα μου. Εγώ αγνοούσα τα πάντα.

Σε λίγο η Αστυνομία μας οδηγεί στην Ασφάλεια. Τέτοια εντολή είχαν. Τίποτα παραπάνω. Μα πως να ησυχάσω στο τζιπ; Να σου στερούν το ακριβοπαίδι σου, να μην ξέρεις που βρίσκεται το σπλάχνο σου, πως να είναι, χτυπημένος, μονάχος;

- Που μας πάτε επιτέλους; Δεν φτάνει που μας πήρατε το παιδί, μας θέλετε και κρατούμενους;

Στο τμήμα, μας φέρανε γλυκό. Ακούς γλυκό κανταΐφι στις 04:00 τα μεσάνυχτα. Εγώ δε θέλω γλυκό, τους λέω, τρίψτε το στα μούτρα σας, εγώ θέλω το γιο μου. Αρπάζω όποιον βρίσκω μπροστά μου και λέω: βρε παλιόσκυλα, σκοτώνετε τα παιδιά του λαού με πενταροδεκάρες. Μάνα δε σας γέννησε κι εσάς, μάνα δεν κλαίει για σας; 

Την ίδια ώρα στο γραφείο του Καραμπέτσου (αρχηγός Αστυνομίας) πιέζουν τον άντρα μου να υπογράψει ότι ήταν ατύχημα.

Και υπογράφει... 

Φόνος εκ προ μελέτης

-Είμαστε πρόθυμοι να διαθέσουμε τα έξοδα της κηδείας.

Παιδί μου, λεβέντη μου, αηδόνι και λιοντάρι.

Κακούργοι, καταραμένοι να' στε.."

- Σκότωσαν το Σωτήρη.

-Τον πήγαν στο Νεκροτομείο. Οι μπάτσοι έχουν ζώσει την περιοχή και δεν αφήνουν κανένα να πλησιάσει.

"...Κάποιος, ευλογημένος να' ναι, κρυφά μου μηνύει να τρέξουμε στην Κοκκινιά. Σκοπεύουν να τον θάψουν μόλις βγει ο ήλιος. Τρέχουμε. Ένα μικρό γεροντάκι, παπάς, μας πλησιάζει. Μας δείχνει τον τάφο που πριν λίγο επιχείρησαν να θάψουν το Σωτήρη μου.

- Χριστιανική κηδεία στις 01:00 τα μεσάνυχτα. Δεν έχετε επιτέλους ούτε ιερό ούτε όσιο; Πριν βγει ο ήλιος μου ζητάτε λειτουργία; Ούτε οι Γερμανοί δεν το αποτόλμησαν. Αντίχριστοι. Είχε αντιδράσει καθοριστικά ο παπάς..."

- Το πτώμα του Σωτήρη εξαφανίστηκε από το Νεκροτομείο. Απαγωγή νεκρού, για φαντάσου !

Ο Μίκης όμως μαζί με Μπριλλάκη, Νεφελούδη, Ηλιόπουλο, κινούνται δραστήρια για να σταματήσουν την ταφή και να γίνει νεκροψία με την παρουσία γιατρών της οικογένειας. Διότι λένε υπάρχουν πληροφορίες πως ο Σωτήρης στραγγαλίστηκε. Όλοι στο Νεκροταφείο της Κοκκινιάς.

"...Καψάσκης προς Τούμπα: Κύριε υπουργέ, παραιτούμαι, είμαι εγκλωβισμένος από δικηγόρους. Ο Ηλιόπουλος παίρνει βίαια το ακουστικό.

- Θέλουμε το νεκρό μας στο σπίτι.

- Και που θα τον θάψετε;

- Στον κήπο μου δολοφόνοι, αρκεί να μας τον δώσετε. Να τον χαρώ για τελευταία φορά. Έστω και σιωπηλό.

- Τ' ακούς Τούμπα; λέει η Μάνα. Φοβάστε το Σωτήρη μου ακόμα και νεκρό;

- Πάρτε τον λοιπόν αλλά να ξέρετε κ. Ηλιόπουλε ότι αναλαμβάνετε ευθύνες για οτιδήποτε κι αν συμβεί. (απόκριση Τούμπα)

- Εγώ δεν υπογράφω συναλλαγματικές. Ο λαός κλαίει το νεκρό του. Εσείς να προσέχετε πως πορεύεστε..."

 

«Ιουλιανά» 1965

Τα γεγονότα της 15ης του Ιούλη 1965, καθώς και εκείνα που τα ακολούθησαν και που καθιερώθηκαν ως «Ιουλιανά» ήταν από τα πιο σημαντικά της περιόδου μετά το 1950 και μέχρι τις παραμονές της δικτατορίας του 1967-1974.

Η σημασία τους καθορίζεται από τη μεγάλη όξυνση και τη διάρκεια που πήραν οι εγχώριες ενδοαστικές αντιθέσεις, πάντα σε συνδυασμό με την άμεση εμπλοκή του ξένου παράγοντα (ΗΠΑ) και τους γενικότερους σχεδιασμούς του στην περιοχή (Κυπριακό) και που έστρωσαν το δρόμο για την επιβολή της δικτατορίας.

Ταυτόχρονα, τα «Ιουλιανά» προσφέρουν επίκαιρα διδάγματα ως προς το ρόλο του λαϊκού παράγοντα εκείνης της περιόδου, από την άποψη του βαθμού συνειδητοποίησης.

Bρισκόμαστε στον Ιούλιο του 1965. Περίοδος έντονων πολιτικών ζυμώσεων και αναταραχών. Περίοδος όπου η δημοκρατικά εκλεγμένη κυβέρνηση του Γ. Παπανδρέου αμφισβητείται στην άσκηση των καθηκόντων της από το νέο βασιλιά Κωνσταντίνο. Η κυβέρνηση της Ένωσης Κέντρου αντιλαμβανόμενη τον ανακτορικό ρόλο που παίζει ο Υπουργός Εθνικής Αμύνης Π. Γαρουφαλιάς, ζητά την αντικατάστασή του, αλλά παρεμποδίζεται από τον Κωνσταντίνο, που δεν υπογράφει το αντίστοιχο Βασιλικό Διάταγμα. Πρωθυπουργός και Βασιλιάς ανταλλάσσουν πέντε επιστολές, όπου, τελικά διαπιστώνεται, ότι η κυβέρνηση τελεί υπό βασιλική κηδεμονία. Ο Γ. Παπανδρέου δεν αποδέχεται τον εξευτελισμό και στις 15 Ιουλίου παραιτείται. Ο λαός ξεχύνεται στους δρόμους εκδηλώνοντας την πίστη του στην νόμιμη κυβέρνηση του (την οποία είχε εκλέξει 1,5 χρόνο πριν, τον Φλεβάρη του '69 με 52,72% και 171 έδρες). Ταυτόχρονα στα ανάκτορα αναζητούνται βουλευτές από την Ένωση Κέντρου για το σχηματισμό νέας κυβέρνησης. Είναι οι λεγόμενοι αποστάτες, που θα καταφέρουν να πάρουν από τη Βουλή ψήφο εμπιστοσύνης, το Σεπτέμβρη, αφού έχουν ήδη προηγηθεί δύο αποτυχημένες προσπάθειες σχηματισμού κυβέρνησης. Όλο αυτό το διάστημα της αυλικής συνταγματικής εκτροπής, ο λαός βρίσκεται κάθε νύχτα στους δρόμους, δίνοντας με δυναμισμό τη δική του μάχη υπέρ της Δημοκρατίας. Σε εκείνες τις πρώτες διαδηλώσεις και συγκεκριμένα το βράδυ της 21ης Ιουλίου 1965 βρίσκει το θάνατο ο φοιτητής της Ανωτάτης Εμπορικής, Σωτήρης Πέτρουλας. Εδώ θα πρέπει να θυμίσουμε ότι εκείνη την περίοδο δημιουργείται το κίνημα του "114" (ένα, ένα, τέσσερα), που αναφέρεται στο τελευταίο άρθρο του Συντάγματος "Η τήρησις του Συντάγματος επαφίεται στον πατριωτισμό των Ελλήνων" και αντιπροσώπευε το αίσθημα του λαού για Δημοκρατία, ενάντια στις παρεμβάσεις του Παλατιού. 

 

Τι προηγήθηκε

Στις εκλογές της 3ης του Νοέμβρη 1963 η «Ένωση Κέντρου» επιβλήθηκε της ΕΡΕ, κερδίζοντας τις 138 έδρες από τις 300 της Βουλής. Η ΕΡΕ πήρε τις 132.

Μη μπορώντας να σχηματίσει αυτοδύναμη κυβέρνηση, η «Ένωση Κέντρου» επιδίωξε δεύτερη εκλογική αναμέτρηση. Στις εκλογές που έγιναν την 16η του Φλεβάρη 1964 κέρδισε 171 έδρες, η ΕΡΕ μαζί με το «Κόμμα των Προοδευτικών» του Σπύρου Μαρκεζίνη 107 έδρες (99 και 8) και η ΕΔΑ 22. (Να σημειωθεί ότι τότε η ΕΔΑ δεν κατάρτισε συνδυασμούς σε 24 εκλογικές περιφέρειες, ώστε οι ψηφοφόροι της να ψηφίσουν την «Ένωση Κέντρου», για να σχηματίσει αυτοδύναμη κυβέρνηση, όπως και έγινε)...

Η πολιτική της «Ένωσης Κέντρου» έχει εξυμνηθεί από τους πολιτικούς και άλλους κύκλους του «κεντρώου» χώρου και σε συνέχεια από το ΠΑΣΟΚ. Έχει μάλιστα χαρακτηριστεί ως μικρό φωτεινό διάλειμμα μιας μακριάς σκοτεινής πολιτικής περιόδου. Η κυβέρνηση της «Ένωσης Κέντρου» αύξησε μισθούς και μεροκάματα, ρύθμισε τα αγροτικά χρέη, κατάργησε μια σειρά ψηφίσματα του εμφυλίου πολέμου, έβαλε σε αχρησία τα πιστοποιητικά κοινωνικών φρονημάτων στο μεγαλύτερο βαθμό (εξαιρέθηκαν οι δημόσιοι υπάλληλοι) και απέλυσε τους περισσότερους απ' τους εναπομείναντες πολιτικούς κρατούμενους. Προώθησε ορισμένους εκσυγχρονισμούς και στην εκπαίδευση. Αυτή ήταν η μια όψη του νομίσματος. Γιατί:

Η «Ένωση Κέντρου» αρνήθηκε να απελευθερώσει όσους πολιτικούς κρατούμενους είχαν καταδικαστεί με το νόμο 375/1936 για κατασκοπία. Αυτοί αφέθηκαν ελεύθεροι αργότερα, το 1966, από την κυβέρνηση του Στ. Στεφανόπουλου (κυβέρνηση της... «αποστασίας»)! Στο ζήτημα του επαναπατρισμού των πολιτικών προσφύγων η «Ένωση Κέντρου» ακολούθησε την ίδια τακτική με της ΕΡΕ: Την κατά περίπτωση έγκριση των αιτήσεων επαναπατρισμού. Και βεβαίως δεν κατάργησε τους νόμους 375 και 509/1947 (που έθετε εκτός νόμου το ΚΚΕ), ενώ δε θέλησε να αναγνωρίσει ούτε την ΕΑΜική Αντίσταση!

Παράλληλα, η κυβέρνηση της «Ένωσης Κέντρου» επιχείρησε με την περιβόητη εγκύκλιο 1010 να διαλύσει τη «Δημοκρατική Νεολαία Λαμπράκη» στα σχολεία, ενώ απειλούσε προοδευτικούς καθηγητές με απόλυση και τους καλούσε να γίνουν χαφιέδες! Κατά μαρτυρία του Π. Κανελλόπουλου, που δε διαψεύσθηκε, ο Γ. Παπανδρέου του είχε πει πως εξέταζε το ενδεχόμενο διάλυσης με νόμο γενικά της «Δ.Ν. Λαμπράκη».

Το αίτημα «15% για την Παιδεία», για το οποίο είχαν προηγηθεί σκληροί αγώνες, παραπέμφθηκε από το «Κέντρο» στις ελληνικές καλένδες.

Αυτή είναι η πραγματικότητα. Ας προστεθεί ακόμη, όσον αφορά στα πεπραγμένα της «Ενωσης Κέντρου», ότι την προβοκάτσια στον Γοργοπόταμο, όπου βρήκαν το θάνατο 13 άνθρωποι και τραυματίστηκαν 39, ο Γ. Παπανδρέου τη χαρακτήρισε ατύχημα!!

Αλλά εκεί που η «Ενωση Κέντρου» κυριολεκτικά αθέτησε κάθε προεκλογική υπόσχεση, ήταν ο Στρατός και τα Σώματα Ασφαλείας. Στην ουσία δεν αποτόλμησε ούτε πέτρα να κινήσει. Ο ΙΔΕΑ και οι φιλοβασιλικοί παρέμειναν ακλόνητοι στις θέσεις τους συνωμοτώντας και προκαλώντας ανοιχτά.

Στα «Ιουλιανά» ο Γ. Παπανδρέου εξέφραζε επιγραμματικά τον πυρήνα της σύγκρουσης: «Ποιος κυβερνά αυτόν τον τόπον; Ο βασιλεύς ή ο λαός; Στο πολίτευμα της βασιλευομένης δημοκρατίας ο βασιλεύς βασιλεύει και ο λαός κυβερνά μέσω των νομίμως εκλεγομένων εκπροσώπων του».

Οι «αποστάτες» από την πλευρά τους ισχυρίστηκαν ότι συγκρούστηκαν με τον Γ. Παπανδρέου και στήριξαν κεντροδεξιές κυβερνήσεις, επειδή ήθελαν να αποτρέψουν ανώμαλες εξελίξεις. Όπως έλεγαν, εκεί οδηγούσε η σύγκρουση Παπανδρέου - Ανακτόρων.

Οι «αποστάτες» ενεργήσανε με συνέπεια, όσον αφορά στην υπεράσπιση των ταξικών συμφερόντων που εξέφραζαν και που εκείνη τη στιγμή πίστευαν ότι έπρεπε να τα υπερασπιστούν με τον συγκεκριμένο τρόπο. Γι' αυτό ακριβώς ο χαρακτηρισμός «αποστάτες» δεν αποδίδει την πραγματικότητα. Και όχι μόνο αυτό, αλλά επιπλέον φορτίστηκε συναισθηματικά από το «Κέντρο» και το ΠΑΣΟΚ και παράλληλα συσκοτίστηκε έντεχνα η ουσία της πράξης των «αποστατών», για να κρυφτεί ο εξίσου βαθιά ταξικός χαρακτήρας της «Ενωσης Κέντρου» και η πολιτική της, όπως και του ΠΑΣΟΚ αργότερα.

Τόσο το «Κέντρο» όσο και το ΠΑΣΟΚ αποσιώπησαν ότι το φαινόμενο της λεγόμενης αποστασίας κάθε άλλο παρά πρωτοφανές ήταν. Και μάλιστα, ότι από τους πρώτους διδάξαντες μετά τον πόλεμο ήταν ο ίδιος ο Γ. Παπανδρέου, ο οποίος στις εκλογές του 1952 συνεργάστηκε με τον «Ελληνικό Συναγερμό» του Παπάγου, παίρνοντας μαζί του και άλλους φίλους του βουλευτές.

Η μεταπήδησή τους δεν ήταν η μόνη. Τότε ακριβώς 35 πρώην υπουργοί και βουλευτές του «φιλελεύθερου» χώρου τάχθηκαν με τον Παπάγο. Ενώ το 1958 οι Γ. Ράλλης και Παν. Παπαληγούρας, μαζί με άλλους 13 βουλευτές της ΕΡΕ, «έριξαν» την κυβέρνηση Καραμανλή.

 

Το κίνημα των 70 ημερών - Η πολιτική της ΕΔΑ

Το κίνημα των 70 ημερών (16/7 - 25/9) ήταν λαϊκή έξαρση, που, αν και χρωματίστηκε από την ηρωική και επίμονη δράση πλατιών μαζών, δεν έβγαινε από τα συνταγματικώς οριζόμενα.

Το πολιτικό στίγμα της σύγκρουσης δεν μπορεί να αναζητηθεί έξω από τα συνθήματα που κυριάρχησαν στις συνεχείς μεγάλες και μικρές διαδηλώσεις της εποχής, καθώς και έξω από τις επιδιώξεις των πολιτικών κομμάτων που οργάνωσαν τις κινητοποιήσεις και συμμετείχαν σε αυτές (ΕΔΑ, «Ενωση Κέντρου»).

Τη σφραγίδα σε εκείνα τα γεγονότα την έβαλαν τα κυρίαρχα συνθήματα: «114», «Κάτω οι αυλόδουλοι», «Δημοκρατία», «Παπανδρέου», «Προδότες», «Μητσοτάκη κάθαρμα», «αποσταCΙΑ», «Κάτω η χούντα» κ.ά. Στο ίδιο πλαίσιο κινήθηκε και η σάτιρα, που έβγαλε πολύ γέλιο, στη σκιτσογραφία και στις επιθεωρήσεις.

Σε αυτή τη βάση, ο Γ. Παπανδρέου χρησιμοποίησε το λαϊκό κίνημα.

Υπήρχαν, βεβαίως, και συνθήματα, όπως «Εξω οι Αμερικανοί», «Κάτω η μοναρχία», «Πάρ' τη μάνα σου και μπρος», σαφώς πιο προωθημένα από τα προηγούμενα, που φωνάζονταν κυρίως από δυνάμεις της «Νεολαίας Λαμπράκη».

Η ηγεσία της ΕΔΑ δεν έβλεπε άλλη διέξοδο για το λαό από την αναφανδόν υποστήριξη της «Ένωσης Κέντρου». Συμπαρατάχθηκε μαζί της σε όλα τα επίπεδα.

Στρατηγική γραμμή της ΕΔΑ ήταν η πολιτική της συνεργασίας των δημοκρατικών δυνάμεων, για το προχώρημα της οποίας απωθούνταν σε δεύτερη μοίρα ακόμη και η κριτική προς το «Κέντρο» για τη μη τήρηση των προεκλογικών του δεσμεύσεων. Επιπλέον, για να μη ...δυσκολεύει τα πράγματα, η ηγεσία της ΕΔΑ πάλευε, ενώ θεωρούσε μαξιμαλιστική και αριστερίστικη την πάλη για την ντε φάκτο επιβολή της νομιμοποίησης του ΚΚΕ.

Έτσι, η μόνη «προοπτική» που απέμενε στο λαό, ήταν εκείνη που επαφιόταν στους χειρισμούς της ηγεσίας του «Κέντρου»…

Μπορούμε να υποστηρίξουμε ότι και τα πιο προχωρημένα συνθήματα και διαθέσεις της περιόδου των «Ιουλιανών» εξέφραζαν ως προοπτική το πολίτευμα που εγκαθιδρύθηκε αργότερα με τη συμβολή της ΝΔ και των «Κέντρου» - ΠΑΣΟΚ. Και πρέπει να επισημάνουμε ότι η ίδρυση και η ανάπτυξη του ΠΑΣΟΚ πήγασε από τα χρόνια εκείνα, τότε δηλαδή, που: Οι Παπανδρέου λατρεύτηκαν και πλατιές λαϊκές μάζες, σε αυτές και ένα τμήμα της Αριστεράς, είδαν τα όνειρά τους να παίρνουν σάρκα και οστά στον αστικό εκσυγχρονισμό που εξέφραζε το «Κέντρο» και κυρίως η «αριστερή» του πτέρυγα υπό τον Ανδρέα Παπανδρέου!..

Οι εξελίξεις των χρόνων 1965-1966 είχαν στρώσει το δρόμο στην επιβολή της στρατιωτικής δικτατορίας. Το τμήμα της άρχουσας τάξης, που είχε δύναμη στον πιο ισχυρό μηχανισμό του κράτους, στο Στρατό, σε συνεργασία με τις υπηρεσίες των ΗΠΑ, έδωσε τη λύση (δίκην γόρδιου δεσμού) μέσω της δικτατορίας, καταργώντας για περισσότερα από 7 χρόνια την κοινοβουλευτική δικτατορία της αστικής τάξης. Όταν αυτή η φάση έκλεισε το 1974, άνοιξε στην κυριαρχία της μια άλλη, που συνεχίζεται…

xatzikostas.gr

12 χρόνια από τη δολοφονία του Κάρλο Τζουλιάνι στη Γένοβα

Η δολοφονία του 23χρονου διαδηλωτή στη μεγάλη διαδήλωση της Γένοβας ενάντια στους G8

20 Ιουλίου 2001. Ο Carlo Guiliani κειτόταν νεκρός στη πλατεία «Gaetano Alimonda» της Γένοβα. Η σφαίρα του αστυνομικού Mario Placanica ήταν η αιτία που ο τότε 23χρονος Ιταλός έχασε τη ζωή του, διαμαρτυρόμενος με το κίνημα κατά της παγκοσμιοποίησης.

Εκείνη την Παρασκευή του 2001, ο Carlo Guiliani βρέθηκε μαζί με χιλιάδες άλλους ανθρώπους απ’ όλο τον κόσμο στη Γένοβα για να συμμετάσχει στις διαδηλώσεις κατά των ηγετών της G8. Χιλιάδες όμως ήταν και οι αστυνομικοί που σκοπός τους ήταν να προφυλάξουν την «ομαλή διεξαγωγή» της συνάντησης των ισχυρών του πλανήτη.

Οι διαμαρτυρίες των συγκεντρωμένων εξελίχθηκαν σε βίαιες συγκρούσεις μεταξύ διαδηλωτών και αστυνομικών. Η σύγχυση που ακολούθησε ήταν μεγάλη και η δραστηριοποίηση των δυνάμεων καταστολής ακόμη μεγαλύτερη απαντώντας δυναμικά στους διαδηλωτές. 

Δακρυγόνα και χημικά απ’τη μια, ρίψη αντικειμένων και πέτρες, απ’ την άλλη.

Σύμφωνα με την εκδοχή της αστυνομίας, σε αυτά τα αντικείμενα περιλαμβανόταν και ένας πυροσβεστήρας, τον οποίο κρατούσε στα χέρια του ο Carlo με σκοπό να τον εκτοξεύσει κατά ενός αστυνομικού οχήματος. Σε αυτό το όχημα ήταν επιβιβασμένος και ο αστυνομικός Mario Placanica που, βλέποντας τον νεαρό να πλησιάζει το αυτοκίνητο, σήκωσε το όπλο του και τον πυροβόλησε στο κεφάλι, αφήνοντάς τον νεκρό.

Αυτό, όμως που ακολούθησε θα μείνει ανεξίτηλο στη μνήμη όλων όσοι παρακολουθούσαν τα γεγονότα είτε από την τηλεόρασή τους είτε ζωντανά. Ενώ ο Carlo ήταν ξαπλωμένος στην άσφαλτο, ο οδηγός του αστυνομικού οχήματος, μετά τον πυροβολισμό, έκανε όπισθεν περνώντας πάνω από το σώμα του νεαρού ακτιβιστή, ξανακινήθηκε προς τα εμπρός περνώντας για δεύτερη φορά από πάνω του και τελικά σταμάτησε λίγα μέτρα πιο κάτω.

Φρίκη και φόβος ήταν τα δύο συναισθήματα που έκαναν όλους όσοι βρίσκονταν στην πλατεία να παγώσουν. Ορισμένοι έτρεξαν να βοηθήσουν τον Carlo, αλλά το αίμα που έρεε στο πρόσωπό του δήλωνε ότι ήταν πια νεκρός. Ο αστυνομικός που πάτησε τη σκανδάλη τέθηκε υπό κράτηση, για να αθωωθεί στη δίκη που ακολούθησε, καθώς ο δικαστής απεφάνθη πως η σφαίρα χτύπησε τον Carlo μετά από εξοστρακισμό.

Όσο για τον οδηγό που πάτησε το κορμί του, το δικαστήριο αποφάσισε ότι δεν μπορεί να ασκηθεί δίωξη εις βάρος του, γιατί ο Carlo Guiliani ήταν ήδη νεκρός όταν πέρασε με το αυτοκίνητο από πάνω του.

Ωστόσο, οι γιατροί που εξέτασαν τη σορό του 23χρονου μετά το θάνατό του, διέγνωσαν ότι η καρδιά του Carlo Giuliani χτυπούσε ακόμα και αφού τον πάτησε το όχημα, κάτι που επιβεβαίωσε και ο ιατροδικαστής Marco Salvi. Ο ίδιος ιατροδικαστής κατέθεσε σε μια άλλη δίκη διαδηλωτών της Γένοβα ότι η σφαίρα που χτύπησε τον Giuliani κινήθηκε σε ευθεία γραμμή.

Μετά από 8 χρόνια, στις 25 Αυγούστου 2009, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων αποφάσισε ότι ο Mario Placanica βρισκόταν σε αυτοάμυνα τη στιγμή που πυροβόλησε, συνεπώς δεν έκανε κατάχρηση εξουσίας χρησιμοποιώντας υπερβολική βία.

Ο Αμερικανός καταδικασμένος σε θάνατο Mumia Abu-Jamal, σχολιάζοντας την υπόθεση, έγραψε λίγο μετά το θάνατο του Giuliani: «Με αυτήν τη βάρβαρη σφαγή, το μήνυμα που μας στέλνουν είναι ότι η αντι-παγκοσμιοποίηση αποτελεί ποινικό αδίκημα. Το προτεταμένο όπλο εμπρός στο πρόσωπο ενός Ιταλού αναρχικού που έχει καλυμμένα τα χαρακτηριστικά του προσώπου του, απεικονίζει την κλιμάκωση των επιχειρήσεων των ενόπλων δυνάμεων του κεφαλαίου».

Το αμερικανικό περιοδικό «Time», είχε σχολιάσει ειρωνικά τη δολοφονία του Carlo Giuliani τον Ιούλιο του 2001, γράφοντας: «Ό,τι σπέρνεις, θερίζεις ». Ο θάνατος του 23χρονου ακτιβιστή πυροδότησε την αγανάκτηση πολλών ανθρώπων ανά τον κόσμο ενώ αποτέλεσε παράλληλα έμπνευση για πολλούς νέους και καλλιτέχνες.

Πηγή: tvxs.gr via kar.org.gr/ left.gr

1965 ~ Ιουλιανά

Στις 15 Ιούλη του 1965, ο βασιλιάς Κωνσταντίνος απέλυσε τον Γ. Παπανδρέου από την πρωθυπουργία. Ήταν η αρχή των γεγονότων που έμειναν γνωστά στην ιστορία σαν Ιουλιανά. Πολλοί αστοί ιστορικοί εστιάζουν στις αντιπαραθέσεις ανάμεσα στην κυβέρνηση και το παλάτι, στις ίντριγκες και τις προδοσίες που γίνονταν στην κορυφή της πολιτικής. Όμως το βασικό χαρακτηριστικό των Ιουλιανών, που επηρέασε και τις εξελίξεις στην κορυφή, ήταν η είσοδος των μαζών στο προσκήνιο της ιστορίας. Ήταν μια πραγματική έκρηξη των εργαζομένων και της νεολαίας, που σφράγισαν εκείνη την εποχή με τις απεργίες και τις διαδηλώσεις τους για πάνω από δυο μήνες.

Τα γεγονότα των Ιουλιανών εμφανίστηκαν σαν κεραυνός εν αιθρία. Στην κορυφή συνέβησαν πρωτοφανή πράγματα όπως η «αποστασία» (όπως έμεινε στην ιστορία) δεκάδων βουλευτών της Ένωσης Κέντρου (του κόμματος του Γ. Παπανδρέου), που απέσυραν την υποστήριξή τους από τη νόμιμα εκλεγμένη κυβέρνηση και στήριξαν το βασιλιά και τη δεξιά ΕΡΕ. Πρωτοστάτης στην οργάνωση της αποστασίας αναδείχτηκε ο Κ. Μητσοτάκης (τότε στέλεχος της Ένωσης Κέντρου), πράγμα που ούτε ο λαός ξέχασε ποτέ, αλλά ούτε και η άρχουσα τάξη, που θεωρεί μέχρι σήμερα το Μητσοτάκη τον πιο δικό της άνθρωπο. Στη βάση της κοινωνίας, οι μαζικές απεργίες και οι καθημερινές διαδηλώσεις εκατοντάδων χιλιάδων στο κέντρο της Αθήνας (αλλά και σε άλλες πόλεις) ήταν επίσης ένα πρωτοφανέρωτο γεγονός, που ξάφνιασε όλες τις πολιτικές δυνάμεις, ακόμα και την ΕΔΑ (ένα πλατύ αριστερό κόμμα που στηριζόταν από το ΚΚΕ που τότε ήταν στην παρανομία).

Κράτος της Δεξιάς

Μετά την ήττα της Αριστεράς στον εμφύλιο επιβλήθηκε το κράτος της Δεξιάς, το κράτος του χωροφύλακα και των «πολιτικών φρονημάτων». Ήταν η εποχή που άρχισαν να αναδεικνύονται οι Ωνάσηδες, οι Νιάρχοι, οι Μποδοσάκηδες και οι άλλοι κροίσοι που πρωτοστάτησαν στη μεταπολεμική ανάπτυξη του ελληνικού καπιταλισμού. Για τα κατώτερα λαϊκά στρώματα, ήταν μια εποχή απίστευτης φτώχειας και μαζικής μετανάστευσης από την ύπαιθρο, τόσο προς το εξωτερικό όσο και προς τις μεγάλες πόλεις.
Μέσα σε όλες αυτές τις αλλαγές που διαπερνούσαν την ελληνική κοινωνία, το βασικό σημείο ήταν η δημιουργία μιας μαζικής εργατικής τάξης, στην πλειοψηφία της από νέους εργάτες που δεν είχαν ζήσει την ήττα του εμφύλιου. Μόνο οι οικοδόμοι αριθμούσαν εκείνη την εποχή γύρω στους 200.000! Παρά την τρομοκρατία του εμφυλιοπολεμικού κράτους της Δεξιάς, σύντομα αυτή η νέα εργατική τάξη άρχισε να οργανώνεται, να αγωνίζεται και να απεργεί, άρχισε να πολιτικοποιείται και να πιάνει το νήμα με τη γενιά της Αντίστασης. Αλλά και στα πανεπιστήμια η ριζοσπαστικοποίηση αναπτυσσόταν ραγδαία, μέσα από το κίνημα για το 15% για την παιδεία.

Μέσα από αυτές τις διεργασίες, το 1958 η ΕΔΑ πήρε το 25% των ψήφων και αναδείχτηκε σε αξιωματική αντιπολίτευση. Ήταν φανερό ότι το συνεχές σφίξιμο των λουριών ενάντια στο λαό μπορούσε να οδηγήσει σε κοινωνικές εκρήξεις. Η Ένωση Κέντρου με επικεφαλής τον Γ. Παπανδρέου (παππού του σημερινού αρχηγού του ΠΑΣΟΚ) αναδείχτηκε σαν η πολιτική δύναμη που προωθούσε μια στοιχειώδη φιλελευθεροποίηση του καθεστώτος ώστε να αποφευχθούν κοινωνικές εκρήξεις. Όμως η πλειοψηφία των καπιταλιστών παρέμεινε στοιχημένη πίσω από την ΕΡΕ και το βασιλιά. Φοβόταν ότι οποιαδήποτε χαλάρωση της τρομοκρατίας θα άνοιγε την όρεξη στους «από κάτω» να διεκδικούν δικαιώματα και κατακτήσεις, περιορίζοντας έτσι την απίστευτη κερδοφορία του ελληνικού καπιταλισμού.

Η ΕΔΑ στήριξε άκριτα την Ένωση Κέντρου και περιορίστηκε απλά στο ρόλο της αριστερής πτέρυγας του Γ. Παπανδρέου. Σε πολλές περιφέρειες που δεν είχε πιθανότητα να βγάλει βουλευτή, καλούσε σε ψήφο στην Ένωση Κέντρου. Μετά από τις εκλογές του 1961 (που έμειναν στην ιστορία σαν εκλογές «βίας και νοθείας»), το 1963 και το 1964, η Ένωση Κέντρου πήρε 53% και σχημάτισε αυτοδύναμη κυβέρνηση. Λίγο μετά εκδηλώθηκε η προβοκάτσια στον Έβρο, με το σαμποτάζ του μετέπειτα δικτάτορα Παπαδόπουλου που ήθελε να δημιουργήσει κλίμα για δήθεν επαπειλούμενο… κομμουνιστικό πραξικόπημα! Μετά από αυτό ο Γ. Παπανδρέου, παρόλο που άφησε ατιμώρητο τον Παπαδόπουλο, αποφάσισε να πάρει ο ίδιος το υπουργείο Άμυνας. Όμως ο βασιλιάς αρνήθηκε να αντικατασταθεί ο πιστός του υπουργός Άμυνας Π. Γαρουφαλιάς, οδηγώντας τον Γ. Παπανδρέου σε υποχρεωτική παραίτηση. Αμέσως μετά αρχίζει να εκδηλώνεται η αποστασία βουλευτών της Ένωσης Κέντρου, που αρχίζουν μαζί με την ΕΡΕ να στηρίζουν άλλες κυβερνήσεις.

Η κοινωνική έκρηξη

Για τους εργαζόμενους και τη νεολαία, η αποπομπή του Γ. Παπανδρέου από το παλάτι και η αποστασία έγιναν αντιληπτές σαν πρόκληση από το βασιλιά και τη Δεξιά. Όλη η συσσωρευμένη οργή των προηγούμενων χρόνων ξέσπασε σαν χείμαρρος.
Με το άκουσμα της είδησης, εκατοντάδες νεολαίοι διαδηλώνουν αυθόρμητα στο Σύνταγμα στις 15 Ιούλη. Την επόμενη μέρα οι διαδηλωτές ήταν χιλιάδες. Η αστυνομία χτύπησε βάρβαρα: 114 τραυματίες και 80 συλλήψεις. Στις 17 Ιούλη τα συνδικάτα καλούν σε απεργία και συγκέντρωση. Στα εργοστάσια και στα γιαπιά επικρατεί πυρετός προετοιμασίας παρόλο που η αστυνομία δεν είχε δώσει ακόμα άδεια. Τελικά η αστυνομία έδωσε άδεια να γίνει η συγκέντρωση στο… γήπεδο του Παναθηναϊκού στην Αλεξάνδρας! Δεκάδες χιλιάδες κόσμου, με πολλές διαδηλώσεις συγκλίνουν στην Αλεξάνδρας. Μετά τους καθιερωμένους λόγους, οι οργανωτές καλούν το λαό να «διαλυθεί ησύχως». Όμως οι εργάτες και η νεολαία της Αθήνας είναι ασυγκράτητοι. Δεκάδες χιλιάδες διαδηλωτές κατευθύνονται προς το Σύνταγμα σπάζοντας την απαγόρευση. Το «κάτω η κυβέρνηση των αποστατών» και το «1-1-4» κυριαρχούν αλλά κάποιες μικρές ομάδες της επαναστατικής Αριστεράς ρίχνουν και πιο προωθημένα αντικαθεστωτικά συνθήματα. Όμως και αυθόρμητα ο κόσμος βάζει μαζικά ζήτημα κατάργησης της βασιλείας: «Δημοψήφισμα», «δε σε θέλει ο λαός, πάρ’ τη μάνα σου και μπρος» (για το βασιλιά και τη μάνα του Φρειδερίκη ήταν το σύνθημα) και άλλα τέτοια.

Οι διαδηλώσεις είναι καθημερινές, μαζικότατες, μαχητικές και συχνά συγκρούονται με την αστυνομία. Είναι αδύνατον να χωρέσουν σε λίγες γραμμές όλα τα γεγονότα εκείνων των ημερών. Δύο από αυτά όμως πρέπει να θυμόμαστε. Την Τετάρτη 21 Ιούλη, οι φοιτητές διαδηλώνουν στα Προπύλαια. Η αστυνομία χτυπάει με απίστευτη βαναυσότητα τη διαδήλωση. Αποτέλεσμα 300 τραυματίες και ένας νεκρός: ο Σωτήρης Πέτρουλας. Το όνομά του θα γίνει θρύλος και σύμβολο της αντίστασης.
Η κορυφαία στιγμή των Ιουλιανών ήταν ίσως η πανεργατική απεργία στις 27 Ιούλη. Όλη η Αθήνα νέκρωσε εκείνη τη μέρα και μια τεράστια λαοθάλασσα κατευθύνθηκε προς το Σύνταγμα παρά τις εκκλήσεις στελεχών της ΕΔΑ να «σεβαστεί» η διαδήλωση τις απαγορεύσεις της αστυνομίας.

Η κατάληξη

Όλη αυτή η κοινωνική έκρηξη, παρόλη την τεράστια αυθόρμητη δράση του κόσμου, έμεινε χωρίς ηγεσία και φυσικό ήταν κάποια στιγμή να υποχωρήσει. Παρόλο που οι κυβερνήσεις των αποστατών έπεφταν η μία πίσω από την άλλη, ούτε η Ένωση Κέντρου ούτε η ΕΔΑ έβαλαν ζήτημα ανατροπής της βασιλείας. Η προσπάθεια αυτών των πολιτικών ηγεσιών ήταν ένας συμβιβασμός με το παλάτι και η επιστροφή στην «κοινοβουλευτική ομαλότητα». Τελικά στις 6 Σεπτέμβρη σχηματίστηκε η κυβέρνηση Στεφανόπουλου με τους ψήφους της Δεξιάς και των αποστατών. Ο «ανένδοτος» αγώνας του Γ. Παπανδρέου περιορίστηκε στις κοινοβουλευτικές κορόνες. Το 1966 συναινεί στη δημιουργία της δεξιάς κυβέρνησης Παρασκευόπουλου για να οδηγήσει τη χώρα σε εκλογές. Η ΕΔΑ πίστευε και αυτή ότι οι εκλογές θα έδιναν τη λύση. Η “Αυγή” υποστήριζε ότι «δεν υπάρχει κίνδυνος πραξικοπήματος».

Όμως η άρχουσα τάξη είχε βγάλει άλλα συμπεράσματα από τα Ιουλιανά. Οι εκλογές δεν μπορούσαν να λύσουν το πρόβλημα της κοινωνικής αντίστασης και να επαναφέρουν την «ομαλότητα». Οι καπιταλιστές και οι Αμερικάνοι σύμμαχοί τους προσανατολίστηκαν στη λύση του στρατιωτικού νόμου. Στο παλάτι και στα ανώτερα κλιμάκια του στρατού προετοιμάζονταν διάφορες συνωμοσίες για πραξικόπημα. Τη «λύση» έδωσε η ομάδα των συνταγματαρχών με επικεφαλής τον Παπαδόπουλο που έβαλε την Ελλάδα στο «γύψο» της χούντας για 7 χρόνια.

Αλλά και οι εργάτες και η νεολαία έβγαλαν μαθήματα από τα Ιουλιανά. Το σημαντικότερο ήταν η εμφάνιση μιας σειράς αγωνιστών που είδαν την ανεπάρκεια της ΕΔΑ. Ομάδες της επαναστατικής Αριστεράς αρχισαν να εμφανίζονται όλο και περισσότερο και να δυναμώνουν. Αυτές οι ομάδες θα παίξουν καταλυτικό ρόλο στην εξέγερση του Πολυτεχνείου και στις άγριες απεργίες της μεταπολίτευσης.

του Δημήτρη Γκορίτσα 

kar

Μανώλης Αναγνωστάκης (1925 – 2005)

Φοβᾶμαι...

Φοβᾶμαι τοὺς ἀνθρώπους ποὺ ἑφτὰ χρόνια ἔκαναν πὼς δὲν εἶχαν πάρει χαμπάρι
καὶ μία ὡραία πρωία μεσοῦντος κάποιου Ἰουλίου
βγῆκαν στὶς πλατεῖες μὲ σημαιάκια κραυγάζοντας «δῶστε τὴ χούντα στὸ λαό».

Φοβᾶμαι τοὺς ἀνθρώπους ποὺ μὲ καταλερωμένη τὴ φωλιὰ
πασχίζουν τώρα νὰ βροῦν λεκέδες στὴ δική σου.

Φοβᾶμαι τοὺς ἀνθρώπους ποὺ σοῦ κλείναν τὴν πόρτα
μὴν τυχὸν καὶ τοὺς δώσεις κουπόνια καὶ τώρα
τοὺς βλέπεις στὸ Πολυτεχνεῖο νὰ καταθέτουν γαρίφαλα καὶ νὰ δακρύζουν.

Φοβᾶμαι τοὺς ἀνθρώπους ποὺ γέμιζαν τὶς ταβέρνες
καὶ τὰ σπάζαν στὰ μπουζούκια κάθε βράδυ καὶ τώρα τὰ ξανασπάζουν
ὅταν τοὺς πιάνει τὸ μεράκι τῆς Φαραντούρη καὶ ἔχουν καὶ «ἀπόψεις».

Φοβᾶμαι τοὺς ἀνθρώπους ποὺ ἄλλαζαν πεζοδρόμιο ὅταν σὲ συναντοῦσαν
καὶ τώρα σὲ λοιδοροῦν γιατὶ, λέει, δὲν βαδίζεις ἴσιο δρόμο.

Φοβᾶμαι, φοβᾶμαι πολλοὺς ἀνθρώπους.

Φέτος φοβήθηκα ἀκόμη περισσότερο.

Νοέμβρης 1983

Ένας από τους κορυφαίους ποιητές της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς. Ποιητής με πολιτική συνείδηση, φυλακίστηκε και καταδικάσθηκε σε θάνατο για τις ιδέες του και χαρακτηρίστηκε ως ο «ποιητής της ήττας», καθώς με τους στίχους του εξέφρασε τη διάψευση των οραμάτων της Αριστεράς. Το ποιητικό του έργο καθόρισε την ομάδα των στρατευμένων ποιητών της μεταπολεμικής ποίησης.

Ο Μανώλης Αναγνωστάκης γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη στις 9 Μαρτίου του 1925. Σπούδασε Ιατρική και ειδικεύτηκε ως ακτινολόγος στη Βιέννη (1955-1956). Άσκησε το επάγγελμα του ακτινολόγου στη Θεσσαλονίκη και το 1978 μετεγκαταστάθηκε στην Αθήνα.

Πήρε μέρος στην Αντίσταση ως στέλεχος της ΕΠΟΝ στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Για την πολιτική του δράση στο φοιτητικό κίνημα φυλακίστηκε στο διάστημα 1948-1951, ενώ το 1949 καταδικάστηκε σε θάνατο από έκτακτο στρατοδικείο.

Εμφανίστηκε στη λογοτεχνία το 1942 από το περιοδικό «Πειραϊκά Γράμματα». Εκτελώντας χρέη και αρχισυντάκτη, το 1944 συνεργάστηκε με το φοιτητικό περιοδικό «Ξεκίνημα» (1944), πόλο συσπείρωσης των προοδευτικών νέων λογοτεχνών της πόλης, και το 1945 εξέδωσε με δικά του έξοδα την πρώτη του ποιητική συλλογή με τίτλο «Εποχές». Αν και προχώρησε στην έκδοση μιας σειράς ποιητικών συλλογών τις επόμενες δεκαετίες, θα έπρεπε να περιμένει ως το 1979, σχεδόν 35 χρόνια μετά την πρώτη έκδοση του βιβλίου του, ώστε να δει να τυπώνεται η συγκεντρωτική έκδοση των ποιημάτων του χωρίς δικά του έξοδα.

Δημοσίευσε ποιήματα και κριτικά σημειώματα σε πολλά περιοδικά, ενώ είχε και πυκνή παρουσία στην εφημερίδα «Αυγή», με κείμενα για θέματα λογοτεχνικά και πολιτικά. Εξέδωσε το περιοδικό «Κριτική» (Θεσσαλονίκη, 1959-1961), υπήρξε μέλος της εκδοτικής ομάδας των «Δεκαοκτώ κειμένων» (1970), των «Νέων Κειμένων» και του περιοδικού «Η Συνέχεια» (1973).

Τα ποιήματα που ο Μανώλης Αναγνωστάκης άφησε πίσω του δημοσιευμένα είναι 88 και γράφτηκαν από το 1941 έως το 1971. Από το 1979 που κυκλοφόρησε ο συγκεντρωτικός τόμος των ποιημάτων του, και από το 1983 που κυκλοφόρησε ιδιωτικά το αυτοβιογραφικό σχόλιο «Y.Γ.» δεν υπήρξε καμία δημόσια παρέμβασή του.

«Στο αλλοιωμένο τοπίο της εποχής μας δεν θα ξαναγράψω», είχε ξεκαθαρίσει, γιατί «το έργο μου το ολοκλήρωσα. Επιλέγω τη σιωπή». Ίσως επειδή, όπως είχε πει σε μία από τις σπάνιες συνεντεύξεις του, «η ποίηση είναι έργο της νεότητας. Χρειάζεται ενθουσιασμό, αυταπάτες, ψευδαισθήσεις. Αυτά τα έχουν οι νέοι. Όσο μεγαλώνεις, κατέχεις καλύτερα τα μέσα σου. Γίνεσαι τεχνίτης, αλλά ένα ποίημα δεν χρειάζεται να είναι τέλειο για να είναι καλό».

Ο Αναγνωστάκης είχε προαναγγείλει τη σιωπή του με τους στίχους:

“

Το θέμα είναι τώρα τι λες.
Καλά φάγαμε, καλά ήπιαμε.
Καλά τη φέραμε τη ζωή μας ως εδώ.
Μικροζημίες και μικροκέρδη συμψηφίζοντας.
Το θέμα είναι τώρα τι λες. (Στόχος, 1970)

”

Ποιήματά του μεταφράστηκαν στα αγγλικά, γαλλικά, γερμανικά, ιταλικά, ενώ μελοποιήθηκαν από συνθέτες, όπως ο Μίκης Θεοδωράκης, ο Θάνος Μικρούτσικος, ο Μιχάλης Γρηγορίου, ο Γιάννης Μαρκόπουλος και ο Δημήτρης Παπαδημητρίου. Τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Ποίησης (1986) και το Μεγάλο Βραβείο Λογοτεχνίας (2002), ενώ αναγορεύτηκε επίτιμος διδάκτορας του πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.

Το πιο γνωστό του ποίημα ήταν το Μιλώ, που μελοποίησε ο Μίκης Θεοδωράκης.

Η ποίηση του Μανώλη Αναγνωστάκη δεν είναι απαισιόδοξη. Όσο κι αν οι στίχοι του φτάνουν κάποτε στην απελπισία, στο βάθος του ορίζοντα διακρίνεται ένα φως που μοιάζει περισσότερο με την αναλαμπή της αυγής και λιγότερο με το λυκόφως. Η δύναμη του ποιητικού του έργου, υπερβαίνοντα τις κομματικές ταμπέλες, κατάφερε να εκφράσει την αβεβαιότητα, την αποξένωση, αλλά και τις ελπίδες μιας ολόκληρης εποχής.

Έφυγε από τη ζωή τα ξημερώματα της 23ης Ιουνίου 2005, καταβεβλημένος από χρόνια αναπνευστικά και καρδιαγγειακά προβλήματα.

σαν σήμερα

Ζαν Πολ Σαρτρ (1905 – 1980)

Ο Ζαν Πολ Σαρτρ (Jean Paul Sartre) γεννήθηκε στο Παρίσι στις 21 Ιουνίου του 1905. Σπούδασε Φιλοσοφία και κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου ανέπτυξε έντονη αντιστασιακή δραστηριότητα. Μετά τη λήξη του, ίδρυσε μαζί με τον Μορίς Mερλό Ποντί το περιοδικό «Σύγχρονοι Καιροί». Σύντροφος της ζωής του υπήρξε η Σιμόν ντε Μποβουάρ, αν και δεν παντρεύτηκαν ποτέ.

Επηρεασμένος από τη γερμανική φιλοσοφία του υπαρξισμού και απορρίπτοντας τον μπολσεβικισμό, ο Σαρτρ υποστήριζε ένα νέο ουμανισμό, σ’ ένα κόσμο χωρίς την ανάγκη θεού. Τις ιδέες του κατόρθωσε να τις περάσει και μέσα από τα μυθιστορήματα και τα θεατρικά του έργα. Λόγω της αθεϊστικής στάσης του, όλα τα βιβλία του τοποθετήθηκαν από την καθολική εκκλησία στη λίστα των απαγορευμένων.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1960, μετά την καταστολή των εργατικών κινητοποιήσεων στις χώρες της ανατολικής Ευρώπης, ο Σαρτρ θεώρησε αποτυχημένο τον αγώνα του για πολιτικό και κοινωνικό μετασχηματισμό. Όταν στις 22 Οκτωβρίου του 1964 του απονεμήθηκε το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας, αρνήθηκε να το παραλάβει, γιατί θεώρησε ότι επιβραβεύεται η τοποθέτησή του ενάντια στα κομμουνιστικά καθεστώτα. Κάτι που -όπως υποστήριξε- θα μείωνε το γόητρο της συγγραφικής του δουλειάς.

Ο Ζαν Πολ Σαρτρ πέθανε στις 15 Απριλίου του 1980

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ : Ζαν-Πωλ Σαρτρ : διαρκώς με μια σκέψη στα μάτια

Τα πράγματα μας κατέχουν*

Κοντός, με μεγάλα γυαλιά, διαρκώς με μια σκέψη στα μάτια. Μας υποδέχτηκε με ευγένεια στο απέριττο εργένικο διαμέρισμά του πο βρίσκεται στον 10 ο όροφο μιας παρισινής πολυκατοικίας.

Καπνίζοντας διαρκώς, κοίταζε απ’ το μεγάλο παράθυρο το Μονπαρνάς, που τόσο αγάπησε. Στην αρχή φαινόταν διστακτικός να μιλήσει μπρός στο μαγνητόφωνο.

Σε λίγο όμως απορροφήθηκε τόσο απ’ τη συζήτηση, που το ξέχασε βυθισμένος στα διανοήματά του

.

Ερωτ: Κατά τα τέλη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου κι’ ενώ κηρύττατε την αυστηρή φιλοσοφία του υπαρξισμού, σε δοκίμια, μυθιστορήματα και ,θεατρικά έργα, λέγεται ότι ηγηθήκατε στο Παρίσι μιας πολυπληθούς παγκόσμιας-και μερικοί μάλιστα προσθέτουν και ηδονιστικής- κίνησης μποέμ τραγουδιστών, ηθοποιών, μουσικών, χορευτών, πολιτικών στελεχών, δημοσιογράφων και φοιτητών κάθε αποχρώσεως.Πως εξηγείτε όλες αυτές τις παράδοξες ιστορίες γύρω απ’ το πρόσωπό σας;

ΣΑΡΤΡ: Το ζήτημα είναι ότι έτυχε να αρέσουν τα βιβλία μου και σε λίγα παιδιά που έπαιζαν σε ορχήστρες. Και Καθένας άρχισε να σκέπτεται πως αυτό που μπορούσε να έχει σχέση με την προσωπική μου φιλοσοφία. Τι ανοησία!

Ερωτ: Αναπτύσσοντας κάπως περισσότερο τις προσωπικές σας αντιλήψεις, θα μπορούσατε να εξηγήσετε τι εννοούσατε στο έργο σας «Κεκλεισμένων των θυρών» με την φράση «η κόλαση είναι οι άλλοι»;

ΣΑΡΤΡ: Οι άλλοι άνθρωποι αποτελούν την κόλαση από την άποψη ότι από την στιγμή που γεννιέστε βρίσκεστε σε μια κατάσταση στην οποία είστε αναγκασμένος να υποταχτείτε. Γεννιέστε σαν γιος ενός πλουσίου, ή ενός Αλγερινού, ή ενός γιατρού, ή ενός Αμερικανού. Και το μέλλον σας είναι αυστηρά προσχεδιασμένο, ένα μέλλον που έφτιαξαν άλλοι για σας. Δεν το δημιούργησαν άμεσα, αλλά αποτελούν ένα μέρος μιας κοινωνικής τάξεως που κάνουν αυτό που είσθε. Όλα αυτά σωριάστηκαν πάνω σας από άλλους ανθρώπους. Κι η σωστή περιγραφή της υπάρξεως αυτής είναι κόλαση.

Ερωτ: Οι κριτικοί σας κατηγορούν για τη μοιρολατρική αντιμετώπιση τέτοιων θεμάτων, όπως η «απολύτρωση», η «αγωνία», η «απογοήτευση» από τη σύγχρονη ζωή, ενώ ταυτόχρονα κηρύττετε πως η ελευθερία είναι ένας σκοπός πραγματοποιήσιμος – χωρίς όμως να προτείνετε ένα συγκεκριμένο και θετικό τρόπο πραγματοποιήσεώς του.

ΣΑΡΤΡ: Οι άνθρωποι νομίζουν πως μια ωραία πρωία μπορεί κανείς, τη στιγμή που θα φοράει τις κάλτσες του, ν’ αποφασίσει: «Χμ! σήμερα θ’ ανακαλύψω ένα κώδικα ηθικής». «Μα ένας κώδικας ηθικής δεν είναι δυνατό να «εφευρεθεί». Σήμερα δεν υπάρχει ένα αληθινό ηθικό σύστημα, κι αυτό γιατί λείπουν οι συνθήκες που θα έκαναν ένα ηθικό κώδικα άξιο του ονόματός του. Οι άνθρωποι δεν μπορούν να δουν ο ένας τον άλλον. Πάρα πολλές μηχανές, όπως έλεγα, και κοινωνικά οικοδομήματα παρεμποδίζουν την ορατότητα. Είναι αδύνατο να μιλάμε σήμερα για ένα αληθινό ηθικό σύστημα: Μπορούμε να μιλάμε μόνο για ηθικούς κώδικες συγκεκριμένων τάξεων που αντανακλούν τις ειδικές τους συνήθειες και συμφέροντα. Λείπουν οι βασικοί όροι που θα ‘καναντους ανθρώπους ικανούς να έχουν μια νέα κοινωνική τάξη. Σε μια κοινωνία σαν τη δική μας είναι αναπόφευκτο το πλήθος των κοινωνικών οικοδομημάτων-για να μην αναφέρουμε τις προσωπικές υποχρεώσεις, την ατομική μοίρα – να δημιουργούν εμπόδια στην αμοιβαία κατανόηση. Κι έτσι βαδίζετε μαζί με την προσωπική σας μοίρα και συναντάτε ένα Νέγρο, ή έναν Άραβα, που ο καθένας του έχει την δική του τύχη και οποιαδήποτε πραγματική σχέση μαζί τους γίνεται εξαιρετικά δύσκολη, Ή θα πρέπει να ανήκετε σε κάποια «κίνηση» στην οποία αποξενώνεστε ολοκληρωτικά, με οτιδήποτε βρίσκεται έξω απ’ αυτήν, για να συνδεθείτε, ας πούμε με τον αγώνα των Αλγερινών. Και σ’ αυτή όμως την περίπτωση – παρ’ όλες τις καλές προθέσεις – δεν θα πετύχετε την πλήρη αλληλεγγύη. Ο άνθρωπος με τον οποίο θα έρθετε σ’ επαφή δεν θα είναι γα σας ένας ε ν τ ε λ ώ ς άνθρωπος, θα είναι ένα «πράγμα».
Το να μεταχειριστούμε όμως έναν άνθρωπο σαν άνθρωπο, σα μια ανθρώπινη ύπαρξη, αυτό αποτελεί ζήτημα αρχής, μιας αρχής που δεν πρέπει ποτέ να εγκαταλείψουμε.

Ερωτ: Κι η λογοτεχνία;

ΣΑΡΤΡ: Η λογοτεχνία θα πρέπει να είναι το έργον ανθρώπων που βλέπουν ξεκάθαρα και που παίρνουν υπ’ όψη τους το σύνολο της ανθρωπότητας. Η λογοτεχνία θα πρέπει να παραδεχτεί ότι υπάρχει σ’ ένα κόσμο όπου παιδιά πεθαίνουν της πείνας. Η λογοτεχνία θα πρέπει να καταλάβει ότι είναι μέσα στο μέτρο των δυνατοτήτων μας, σαν συγγραφέων και ανθρώπων, να κάνουμε κάτι για τους άλλους και οι άλλοι μπορούν να κάνουν κάτι για μας.

Ερωτ: Κι όμως στο τελευταίο σας έργο «Οι Λέξεις» γράφατε πως «βγήκα απ’ τις πλάνες μου… Και δεν ξέρω πια τι να κάνω με τη ζωή μου».

ΣΑΡΤΡ: Όταν το ‘πα αυτό εννοούσα ότι θεραπεύτηκα από τις αυταπάτες της νιότης μου.

Ερωτ: Ποιες αυταπάτες;

ΣΑΡΤΡ: Την αυταπάτη πως ένας αστός συγγραφέας είναι υποχρεωμένος να είναι απαισιόδοξος, ότι είναι καταδικασμένος στη μοναξιά από το γεγονός ότι σήκωσε κάποτε τα όπλα κατά της κοινωνίας. Στις «Λέξεις» περιγράφω πως έφθασα στο σημείο να είμαι μέλος της κοινωνίας- μιας κοινωνίας που βρίσκεται σε κίνηση. Κι’ επειδή έχω απαλλαγεί από τις αυταπάτες της νιότης πιστεύω πως έχω γίνει αισιόδοξος.

Ερωτ: Αν είναι έτσι, γιατί γράφατε πως δεν ξέρετε τι να κάνετε με τη ζωή σας;

ΣΑΡΤΡ: Επιτρέψτε μου να σας περιγράψω τι εννοώ όταν λέω «δεν ξέρω τι να κάνω με τη ζωή μου». Καθένας νοιώθει έτσι όταν ξαφνικά ικανοποιεί ένα μεγάλο του πάθος- π.χ. για μια γυναίκα. Όταν όλα τελειώσουν ρωτάει τον εαυτό του: «Γιατί αγάπησα τη γυναίκα αυτή;»- και δεν μπορεί να θυμηθεί ούτε ποια ήταν. Κάποτε αισθανόσαστε κάποια ανάγκη να δείτε τη γυναίκα αυτή, ν’ ακούσετε τη φωνή της. Να σκέφτεστε γι’αυτήν, να την παρακολουθείτε. Όλα αυτά τέλειωσαν. Γιατρευτήκατε από μια μονομανιακή έμμονη ιδέα και αισθάνεστε ανακούφιση, γιατί το είδος αυτό του πάθους για μια γυναίκα δεν αποτελεί μια ιδεώδη κατάσταση – κι όμως παράλληλα νιώθετε κάποια χαλάρωση.

ΕΡΩΤΗΣΗ: Προφανώς μιλάτε από πείρα, από τις αισθηματικές σας περιπέτειες με τις γυναίκες. Κι όμως τόσο σπάνια γράφετε γι’ αυτό στα βιβλία σας. Γιατί;

ΣΑΡΤΡ: Απλούστατα γιατί έχω να γράψω για άλλα πράγματα. Αυτό όμως δε σημαίνει ότι δεν έχω, ή δεν είχα, και το μοιράδι μου στις αισθηματικές περιπέτειες: στην πραγματικότητα οι γυναίκες παίζουν ένα μεγάλο ρόλο στην ζωή μου – αλλά μικρό στα βιβλία μου. Τις ξέρω καλά όλες αυτές τις εκστάσεις, απεχθάνομαι όμως να γράφω γι’ αυτές, γιατί κάτω απ’ αυτές βρίσκεται η ιδέα πως μπορεί κανείς να είναι πραγματικά άνδρας σήμερα, όταν στην πραγματικότητα είναι αδύνατο. Ο Καμύς μπορεί να πει: «Πρέπει να υποστηρίξουμε το δικαίωμα του ανθρώπου να είναι ευτυχής». Κι αυτό είναι πολύ σωστό, αλλά νομίζει ότι πρέπει και μπορεί να υποστηριχθεί α μ έ σ ω ς. Μ’ άλλα λόγια πως οι όροι της ευτυχίας μπορούν να πραγματοποιηθούν σήμερα. Θα ήταν πολύ ευάρεστο, βέβαια, να μπορούσε κανείς να συμμεριζόταν τις αισθησιακές του εκστάσεις με τον καθένα. Γράφοντας γι’ αυτές – αλλά απολαμβάνοντάς τες μονάχος του – σημαίνει πως απομονώνει τον εαυτό του από ορισμένες σχέσεις με τους συνανθρώπους μας. Εξάλλου σαν συγγραφέας νιώθω πως θα έπρεπε ν’ ασχολούμαι μ’ εκείνο για το οποίο είμαι πιο κατάλληλος – που άλλοι δεν μπορούν να το εκφράσουν καλύτερα από εμένα. Συχνά σκέφτομαι πως κάποια μέρα θα γράψω για τις χαρές μου, αλλά τότε μού ’ρχεται στη μνήμη πως η πλευρά αυτή της ζωής μου δεν αξίζει να προβληθεί σαν παράδειγμα.

ΕΡΩΤΗΣΗ: Μήπως είστε συνεσταλμένος; Μας έχουν πει πως στη δημόσια ζωή σας βρίσκεστε σχεδόν μόνιμα περικυκλωμένος από ελκυστικές γυναίκες που σας θαυμάζουν.

ΣΑΡΤΡ: Είναι γεγονός πως πάντα προσπαθούσα να βρίσκομαι σε περιβάλλον γυναικών που τουλάχιστον είναι συμπαθείς στη θέα. Το παραδέχομαι και ντρέπομαι γι’ αυτό. Η βασική όμως αιτία που περιβάλλομαι από γυναίκες είναι απλώς ότι προτιμώ την συντροφιά τους, από την συντροφιά των ανδρών. Κατά κανόνα βρίσκω τους άνδρες βαρετούς. Έχουν ιδιαίτερα συμφέροντα και μιλούν για διάφορα πράγματα. Στην γυναίκα όμως υπάρχουν ιδιότητες που προέρχονται από τη γυναικεία φύση της κι από το γεγονός ότι είναι ταυτόχρονα υποχείρια και συνένοχος. Και γι’ αυτό η ευαισθησία της είναι πολύ ευρύτερη από του άνδρα. Διαθέτει τον εαυτό της. Παραδείγματος χάρη δεν μπορεί κανείς να κάθεται στο καφενείο και να συζητάει με έναν άνδρα, για τον κόσμο που περνάει από ‘κει. Βαριέται την κατάσταση αυτή και θυμάται τις επαγγελματικές του ανησυχίες, ή καταφεύγει σε διάφορα διανοητικά γυμνάσματα. Τα διανοητικά όμως γυμνάσματα είναι κάτι που μπορώ ν’ ασχοληθώ μ’ αυτά εντελώς μόνος μου. Στην πραγματικότητα νιώθει κανείς μεγαλύτερη ικανοποίηση όταν παλεύει με τις λέξεις και τα προβλήματά του μόνος του. Ποτέ οι συζητήσεις με τους άνδρες δεν μ’ ευχαριστούν πολύ. Η συζήτηση πάντα σβήνει. Από τη γυναίκα όμως έχεις την συναίσθηση ενός διαφορετικού όντος, μιας νοημοσύνης ίσως ανώτερης από του άνδρα και που δεν περιορίζεται από τις ίδια σκοτούρες.

ΕΡΩΤΗΣΗ: Ας μιλήσουμε για τη δουλειά σας. Πολλά από τα έργα σας έχουν διασκευασθεί για τον κινηματογράφο, σας άρεσε κανένα απ’ αυτά;

ΣΑΡΤΡ: Όλες οι κινηματογραφικές αποδόσεις των έργων μου ήταν πολύ άσχημες – εκτός από το «Ευσεβές Γύναιον».

ΕΡΩΤΗΣΗ: Κι όμως, μήπως δεν κερδίσατε πολλά από τα συγγραφικά δικαιώματα από τα φιλμ αυτά; Εξάλλου είστε ένα διαρκές «μπεστ σέλλερ».

ΣΑΡΤΡ: Είναι αλήθεια. Έχω πραγματικά αρκετά μεγάλα ποσά χρημάτων για ξόδεμα. Αλλά έχω και πολλές υποχρεώσεις. Και είναι γεγονός πως το αίσθημα της κατοχής μου είναι μισητό. Μου φαίνεται πως μας κατέχουν τα πράγματα που έχουμε στην διάθεσή μας. Είτε είναι αυτά χρήματα ή πράγματα τα οποία μπορούμε ν’ αγοράσουμε μ’ αυτά. Όταν κάτι μου αρέσει θέλω πάντα να το δίνω σε κάποιον άλλον. Δεν πρόκειται για γενναιοδωρία. Είναι γιατί θέλω μόνο και μόνο να σκλαβωθούν ά λ λ ο ι από τα αντικείμενα, κι όχι εγώ. Κι ευχαριστιέμαι από την σκέψη πως κάποιος άλλος θα ευχαριστηθεί από το αντικείμενο που θα του δώσω.

ΕΡΩΤΗΣΗ: Αποκρούετε τον πλούτο, αλλά πώς αντιμετωπίζετε την φήμη; Είστε ευχαριστημένος από την παγκόσμια φήμη που έχετε κερδίσει, ή μάλλον που ξανακερδίσατε τα τελευταία χρόνια;

ΣΑΡΤΡ: Από ορισμένες απόψεις – πιθανόν. Αλλά δε θέλω να γίνω υποχείριος της υπόστασής μου, όποια κι αν είναι αυτή στη παρούσα στιγμή. Πάντα το εδώ και το τώρα είναι ένας όρος που τον θεωρώ προσωρινό και που επιθυμώ να τον αφήσω πίσω. Επιμένω σε μια παιδική αυταπάτη: την αυταπάτη πως ένας άνθρωπιος μπορεί να βελτιώσει τον εαυτό του. Προειδοποιώ τον εαυτό μου ότι έχω γράψει μερικά βιβλία, αλλά το θεωρώ καθήκον μου να υπερασπιστώ τις ιδέες που εκφράζονται στα βιβλία αυτά, κι αν ακόμη τα πράγματα αλλάξουν, και τότε πια δεν είμαι ο εαυτός μου, θα γινόμουν το θύμα των βιβλίων μου. Δε νομίζω πως θα έπρεπε κανένας να κάνει αυτό που έκανε ο Ζιντ, να ξεκόβει συστηματικά από το παρελθόν του. Θέλω όμως να είμαι πάντα προσιτός στην αλλαγή. Δεν νιώθω τον εαυτό μου δεσμευμένο από οτιδήποτε έχω γράψει. Από την άλλη όμως πλευρά και δεν αποκηρύττω ούτε μια λέξη απ’ αυτά.

ΕΡΩΤΗΣΗ: Και μια τελευταία ερώτηση. Γιατί δεν δεχθήκατε το βραβείο Νόμπελ;

ΣΑΡΤΡ: Καλύτερα να μη μιλήσω γι’ αυτό.

ΕΡΩΤΗΣΗ: Γιατί;

ΣΑΡΤΡ: Γιατί δεν νομίζω πως μία ακαδημία ή ένα βραβείο μπορεί να έχει καμιά σχέση μαζί μου. Εκείνο που θεωρώ για μεγαλύτερη τιμή είναι να με διαβάζουν.

*Η συνεντεύξη αυτή του Ζαν-Πωλ Σαρτρ υπάρχει δημοσιευμένη στο βιβλίο του, Ο υπαρξισμός είναι ανθρωπισμός ,εκδόσεις Ρούγκα, έκδοση της δεκαετίας του '70.

πηγή