Προβολή ταινίας: Ο θάνατος ενός γραφειοκράτη (1966), του Τόμας Γκουτιέρεζ Αλέα

Ο πολιτιστικός σύλλογος: "ΟΙ ΦΙΛΟΙ ΤΩΝ ΓΡΑΜΜΑΤΩΝ" ξεκινώντας τον β' κύκλο των προβολών στα πλαίσια του ιδιαίτερα ποιοτικού, προοδευτικού και ενδιαφέροντος κινηματογραφικού αφιερώματος στη Λατινική Αμερική με τίτλο"Έρωτας και Επανάσταση στην Πατρίδα του Σιμόν Μπολιβάρ" (β΄κύκλος) παρουσιάζει την Κυριακή, 01 Φεβρουαρίου 2015 σε συνεργασία με τη NEW STAR τη φημισμένη μαύρη κωμωδία του Τομάς Γκουτιέρεζ Αλέα: "Ο θάνατος ενός γραφειοκράτη" (1966). Η προβολή θα γίνει στην αίθουσα του Τ.Ε.Ε. Δυτικής Κρήτης (Νεάρχου 23, Χανιά) στις 8.00μ.μ.

Λίγα λόγια για την ταινία

Ο ΘΑΝΑΤΟΣ ΕΝΟΣ ΓΡΑΦΕΙΟΚΡΑΤΗ/LA MUERTE DE UN BUROCRATA / DEATH OF A BUREAUCRAT (1966)
Κωμωδία / Ασπρόμαυρη / Διάρκεια: 84'
Παραγωγή: Κουβανική
Σκηνοθεσία: Τόμας Γκουτιέρεζ Αλέα
Πρωταγωνιστούν: Σαλβατόρ Γουντ, Σίλβια Πλάνας, Μανουέλ Εστανίλο, Γκασπάρ ντε Σαντελίσες

Περίληψη: H ταινία είναι μια εξαιρετικά ευρηματική σάτιρα κατά της γραφειοκρατίας και των εντελώς παράλογων κανόνων λειτουργίας και των μηχανισμών της. Σκηνοθετημένη με πρωτοτυπία και οίστρο είναι και ένας φόρος τιμής στο κινηματογραφικό είδος του μπουρλέσκ και στους μεγάλους κωμικούς του. Ο κεντρικός ήρωας του Αλέα είναι ένας φτωχοδιάβολος που τινάζει τα πάντα στον αέρα, διακωμωδώντας τον ακατανόητο όσο και παρανοϊκό κόσμο της γραφειοκρατικής εξουσίας. Η ταινία δεν είναι μονάχα μια από τις κορυφαίες στιγμές του κουβανικού κινηματογράφου, αλλά και μια από τις καλύτερες που έγιναν ποτέ για την εγγενή τρέλα κάθε γραφειοκρατικού μηχανισμού σε κάθε κοινωνία και σε κάθε εποχή.

Υπόθεση: Όταν ένας σταχανοβίτης εργάτης, αφοσιωμένος στο έργο της επανάστασης και στην οικοδόμηση της σοσιαλιστικής κοινωνίας χάνει τη ζωή του εν ώρα υπηρεσίας και καθήκοντος, στην κηδεία του οι σύντροφοί του κάνουν την ύψιστη τιμή να τον θάψουν μαζί με το εργατικό του βιβλιάριο. Αυτό το γεγονός όμως ανοίγει τους ασκούς του Αιόλου, καθώς η χήρα του δεν μπορεί να πάρει την σύνταξη του νεκρού χωρίς το θαμμένο βιβλιάριο. Ένας αφελής ανιψιός της προσφέρεται να διορθώσει τα πράγματα και μπλέκει σε ένα απίστευτο γραφειοκρατικό λαβύρινθο, σε έναν κόσμο από γραφεία υπηρεσίες και ατέλειωτες αναμονές, εχθρικό, καταπιεστικό, σχεδόν καφκικό, όπου η παράνοια συμβαδίζει με την ιλαρότητα και το τραγικό με το γελοίο.



«Ο ήρωας του Alea είναι ένας μπερδεμένος, άτυχος ανθρωπάκος, ένα κράμα Κήτον, Λόυντ, Τσάπλιν, Λώρελ και Χάρντυ, που αναποδογυρίζει στο θυελλώδες πέρασμα του τα πάντα και διακωμωδεί με τις πράξεις του ολόκληρο το σύστημα που στηρίζει αυτόν το γραφειοκρατικό μηχανισμό. Ωστόσο το γέλιο μόνο του δε χρησιμεύει σαν ξόρκι απέναντι στο κακό της γραφειοκρατίας. Ίσα ίσα μάλιστα στο τέλος ο ήρωας νικιέται από αυτό και βρίσκεται στην ίδια τραγική και παράλογη θέση με τον κ. Κ. της «Δίκης». Ο Αλέα ξεφεύγει έτσι από την παγίδα του διδακτισμού ή της εύκολης θριαμβολογίας, κάνοντας μια εξαιρετικά πρωτότυπη και προσωπική ταινία που αποτελεί και ένα είδος σύνοψης ολόκληρης της κινηματογραφικής κωμωδίας.»

Cineek Magazine

Λίγα λόγια για τον σκηνοθέτη Τόμας Γκουτιέρεζ Αλέα (Tomás Gutiérrez Alea 11/12/1928 - 16/4/1996)

Ήταν Κουβανός σκηνοθέτης, σεναριογράφος και ντοκιμαντερίστας. Γεννήθηκε στην Αβάνα το 1928. Σπούδασε νομικά στο Πανεπιστήμιο της Αβάνας και για δύο χρόνια κινηματογράφο στο CSDC της Ρώμης. Επηρεασμένος από τον ιταλικό νεορεαλισμό, ξεκίνησε την καριέρα του ως ντοκιμαντερίστας στην Κουβα του Μπατίστα, αλλά μετά την επικράτηση της επανάστασης μεταπήδησε στον αφηγηματικό κινηματογράφο, με έντονα χιουμοριστικό στυλ. Υποστήριξε την επανάσταση αλλά πάντα κρατούσε μια κριτική στάση απέναντι στην οικονομική και κοινωνική πολιτική της χώρας του. Τις δύο τελευταίες του ταινίες τις σκηνοθέτησε μαζί με τον φίλο του Χουάν Κάρλος Τάμπιο. Ο Τίτον, όπως τον φώναζαν οι φίλοι του, πέθανε από καρκίνο, το 1996 στην Αβάνα.

Φιλμογραφία 

1995 Guantanamera
1994 Φράουλα και σοκολάτα
1991 Contigo en la distancia
1989 Cartas del parque
1983 Hasta cierto punto
1979 Οι επιζήσαντες
1977 De cierta manera (ντοκ.)
1977 La Sexta parte del mundo, (ντοκ.)
1976 Ο μυστικός Δείπνος
1975 El Camino de la mirra y el incienso
1974 El Arte del tabaco
1972 Una Pelea cubana contra los demonios, Una
1968 Μνήμες υπανάπτυξης
1966 Ο θάνατος ενός γραφειοκράτη
1964 Cumbite `
1962 Las Doce sillas
1961 Muerte al invasor (μ.μ.)
1960 Ιστορίες της επανάστασης
1960 Asamblea general (μ.μ.)
1959 Esta tierra nuestra (μ.μ.)
1955 El Mégano
1953 Il Sogno de Giovanni Bassain (μ.μ.)
1950 Una Confusión cotidiana (μ.μ.)
1947 La Caperucita roja
1947 El Faquir

Kριτική του Βασίλη Ραφαηλίδη για την ταινία

Ο Τόμας Γκουτιέρεζ Αλέα, το «πρώτο όνομα» του κουβανέζικου κινηματογράφου, είναι αυτός που οργάνωσε το κινηματογραφικό τμήμα κατά τη διάρκεια της επανάστασης και που, με τη λήξη της ίδρυσε μαζί με άλλους το Κουβανέζικο Ινστιτούτο Κινηματογραφίας στην Αβάνα, δηλαδή τον κρατικό οργανισμό που είναι επιφορτισμένος με την παραγωγή και τη διανομή.

Ο θάνατος ενός γραφειοκράτη, είναι η τέταρτη «ειρηνική» ταινία του, γυρισμένη το 1966, προφανώς στο πλαίσιο μιας εκστρατείας για την καταπολέμηση της γραφειοκρατίας. Με άλλα λόγια, πρόκειται για μια ταινία προγραμματική και παιδαγωγική, που έχει έναν πολύ συγκεκριμένο στόχο: να καταδείξει πως το «ρεαλιστικό» γεγονός της ύπαρξης μιας παραλυτικής γραφειοκρατίας, είναι στη βάση του και στην ουσία του βαθιά και ολικά παράλογο, αφού αρνείται και την προφάνεια και τον κοινό νου και το αυταπόδεικτο. Απλό παράδειγμα, εκείνο το μπουρ-λέσκ «πιστοποιητικό γεννήσεως» που πιστοποιεί επισήμως πως ένας «ήρωας της εργασίας» εργάστηκε όντως!

Και τούτο, για να μπορέσει η χήρα να πάρει τη σύνταξη του πεθαμένου συζύγου που υπήρξε ένα είδος σταχανοβίτη της τέχνης: ήταν γλύπτης που στο πλαίσιο της αύξησης του «πλάνου δουλειάς» εφεύρε μια μηχανή για την κατασκευή προτομών για τη στρατιά των παντοειδών ηρώων που παρήγαγε το καινούργιο ηρωοπαραγωγό καθεστώς.

Το γλύπτη, μια και υπήρξε «ήρωας της εργασίας» τον θάβουν με το εργατικό του βιβλιάριο. Και τούτη η ύψιστη τιμή για ένα νεκρό εργάτη, τιμή παντελώς κενή περιεχομένου και γραφειοκρατικής έμπνευσης, είναι η αφορμή για να κινηθεί ο σατανικός, στον πλήρη παραλογισμό του, γραφειοκρατικός μηχανισμός: η χήρα δεν μπορεί να πάρει σύνταξη χωρίς το θαμμένο εργατικό βιβλιάριο που, ωστόσο, θάφτηκε κατ' εντολήν άλλων γραφειοκρατών: η γραφειοκρατία δεν επιτρέπει την εκταφή, συμβουλεύοντας να κάνει υπομονή η χήρα... δυο χρόνια για να 'ρθει «φυσιολογικά» στα χέρια της το χάρτινο βιβλιάριο!

Κατόπιν τούτου του ύψιστου παραλογισμού, ένας ανιψιός του μακαρίτη ξεθάβει νύχτα και παράνομα το πτώμα. Το βιβλιάριο έρχεται επιτέλους στα χέρια της χήρας, αλλά μαζί μ' αυτό ξανάρχεται στο σπίτι και το πτώμα του συζύγου. Και διατηρείται... φρέσκο με πάγο που κουβαλούν οι γειτόνισσες. Διότι η γραφειοκρατία δε δίνει άδεια ταφής YIQ ένα πτώμα που δεν ξεθάφτηκε επισήμως. Και κατοχυρώνει επιπρόσθετα την άρνηση της με το «λογικό» επιχείρημα πως δεν είναι δυνατόν να εκδοθεί δύο φορές για τον ίδιο πεθαμένο πιστοποιητικό θανάτου.

Το κωμικοτραγικό δράμα λύνεται τελικά με τρόπο άκρως αποτελεσματικό: ο ανιψιός πνίγει τον αρχιγραφειοκράτη διευθυντή του νεκροτομείου μέσα στο τσιφλίκι του, δίπλα στον ανοιχτό και αναμενοντα τάφο του γλύπτη.
Ο σεναριακός μύθος είναι στ' αλήθεια καταπληκτικός στη σατανική του ευρηματικότητα. Είναι ένας μύθος ρεαλιστικός στο έπακρο (οι αναφορές σε μια πραγματικότητα δεν αφήνουν κανένα περιθώριο για μεταθέσεις στην περιοχή του φανταστικού) και ταυτόχρονα τόσο παράλογος, που μόνο στην περιοχή του φανταστικού μπορούσε να δικαιωθεί από τη μυθοπλασία.

Απλό διδακτικό συμπέρασμα: η γραφειοκρατία δεν είναι παρά η εισβολή του φανταστικού και παραλόγου στο χώρο του πραγματικού και λογικού. Είναι, μ' άλλα λόγια, ένα σκάνδαλο της λογικής, και ως τέτοιο θα μπορούσε εύκολα να απαλειφθεί με μια απλή ενεργοποίηση του κοινού νου, και μια επαναφορά του μυαλού στη φυσιολογική του θέση μέσα στην κρανιακή κάψα.

Ο θαυμάσιος Αλέα, που σπούδασε κινηματογράφο στο Τσέντρο Σπεριμεντάλε της Ρώμης, εκμεταλλεύεται το δικό του σενάριο με τρόπο που αποτελεί ένα είδος σύνοψης ολόκληρης της ιστορίας της κινηματογραφικής κωμωδίας, και γενικότερα της παρεμβολής του χιούμορ σε όλα τα κινηματογραφικά είδη. Σχεδόν η κάθε σκηνή της ταινίας είναι μια εύκολα διαγνώσιμη αναφορά σε μια συγκεκριμένα ταινία, απ' όπου ο Αλέα δανείζεται ένα συγκεκριμένο εύρημα. Τούτα τα δάνεια όχι μόνο δεν τα αποκρύβει κατά τον προσφιλή στους ιδεοκλόπους τρόπο, αλλά έχει την εντιμότητα να αφιερώσει την ταινία του σε όλους όσοι «έκλεψε». Στο ζενερίκ προσθέτει πάνω από δεκαπέντε ονόματα κινηματογραφικών του προγόνων, συμπεριλαμβανομένου του Μπιουνιουέλ και του Ουέλς.

 «Το Βήμα», 28-12-1978. Λεξικό Ταινιών
Βασίλης Ραφαηλίδης (Κριτικός κινηματογράφου, μαρξιστής συγγραφέας)

Προβολή Ταινίας "Ημερολόγια Μοτοσυκλέτας"

Παρασκευή 24 Οκτωβρίου, στις 21:00 στο Κοινωνικό Στέκι - Στέκι Μεταναστών

"Ημερολόγια Μοτοσυκλέτας" (Diaros de motocicleta)
Η ταινία αφηγείται την ιστορία για ένα ταξίδι με μοτοσικλέτες στη Νότια Αμερική που έκανε ο νεαρός Τσε και με τον φίλο του Αλμπέρο το 1952. Απεικονίζει τη βαθμιαία ανάπτυξη των πολιτικών απόψεων του Γκεβάρα, αλλά δεν γίνεται καμία αναφορά στα επαναστατικά του κατορθώματα, παρά μόνο σε ένα μικρό κομμάτι στο τέλος της ταινίας.
Βασίστηκε στα βιβλία "Diarios de motocicleta" του Γκεβάρα και του Αλμπέρτο Γρανάδο. Το ρόλο του Τσε ερμηνεύει ο μεξικανός ηθοποιός Γκαέλ Γκαρσία Μπερνάλ και τον φίλο του Γρανάδο, ερμηνεύει ο Ροδρίγο ντε λα Σέρνα.
Η ταινία σκηνοθετήθηκε από τον βραζιλιάνο σκηνοθέτη Βάλτερ Σάλες και γράφτηκε από τον πορτορικανό σεναριογράφο Χοσέ Ριβέρα ενώ είναι μια συμπαραγωγή μεταξύ εταιριών από την Αργεντινή, τις Η.Π.Α., τη Γερμανία, τη Χιλή, το Περού, τη Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο.

Εκδήλωση μνήμης στον ποιητή Γιώργο Φαλελάκη

 

Τετάρτη 24/9 στις 8μμ στα βορινά σκαλάκια της Αγοράς

 

Άνοιξα μια πόρτα στο όραμα

Όλα αχνά
Και η άνοιξη και η προοπτική
Δούλεψα χρόνια στο αμόνι του «σύνηθες»
Πήρα απολαβές με το σταγονόμετρο, αχνά
Ήταν ο πόνος πολύς
Ήταν τα χείλη σου υγρά
Ήταν τα μάτια σου αχνά
Πρωινό και ζουμπούλια.
Κρατήθηκα στα όρια του «συνεχές»
Ήταν αργά για αναιρέσεις
Σήκωσα το πέτο πιο ψηλά
Και προχώρησα.

Γιώργος Φαλελάκης

Το Κοινωνικό Στέκι – Στέκι Μεταναστών οργανώνει την Τέταρτη 24 Σεπτεμβρίου στα βορινά σκαλάκια της δημοτικής αγοράς στις 20:00 εκδήλωση μνήμης στο ποιητή και φίλο μας Γιώργο Φαλελάκη, που έφυγε πρόωρα σε ηλικία 41 ετών το 2006.

Ως συλλογικότητα, θελήσαμε να τιμήσουμε μ’ αυτό τον τρόπο έναν άνθρωπο, ο οποίος εκτός από το γεγονός ότι μας συντρόφευσε στα πρώτα βήματα της δημιουργίας του Στεκιού και στάθηκε στο πλευρό μας στο 1ο Αντιρατσιστικό φεστιβάλ, ήταν κι εκείνος ο όποιος προασπίστηκε την διαφορετικότητα κι ανόρθωσε την φωνή του απέναντι στον εγκλεισμό του ψυχιατρείου.

Ένας άνθρωπος αυτής της πόλης, που με τον δικό του ιδιαίτερο λόγο και στάση έχει συμβάλει κι έχει αφήσει την δίκια του παρακαταθήκη σε μια κοινωνία της αλληλεγγύης και της προάσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, που στην εποχή μας δυστυχώς παραμένουν ακόμη ζητούμενα

Στην εκδήλωση θα μιλήσουν:

Ο Αντώνης Λιοδάκης (ψυχίατρος), ο Μανόλης Τζανάκης (Κοινωνιολόγος πανεπιστημιακός ), ο Μανόλης Φαλελάκης ( Αδελφός).

Θα διαβαστούν ποιήματά του απ’ την Αργυρώ και την Κατερίνα Βουτετάκη. Θα προβληθεί το ντοκιμαντέρ του Δημήτρη Παΐζη ''Χλωμό φεγγάρι'' και θα ακουστεί μουσική απ την δουλειά του Ευθήμη Παρά «Άνοιξα μια πόρτα στο όραμα…» σε ποίηση του Γιώργου Φαλελάκη καθώς κι ανέκδοτο τραγούδι απ’ τον λαουτιέρη – ανιψιό του Τάσο Φαλελάκη.

Ναζίμ Χικμέτ: Τις πιο όμορφες μέρες μας δεν τις ζήσαμε ακόμα

«Μια θρησκεία, ένας νόμος, ένα δίκαιο: Η δουλειά του εργάτη»(Ναζίμ Χικμέτ).

Ηταν πολύ δύσκολο να πιστέψει κάποιος, πως ο άνθρωπος που έγραψε αυτούς τους στίχους ήταν 17 ετών. Ακόμη δυσκολότερο ήταν να πιστέψει πως καταγόταν από αριστοκρατική οικογένεια. Τέλος, θα ήταν μάλλον αδύνατον να δεχτεί πως στα παραπάνω θα έπρεπε να προσθέσει, ότι ο ποιητής ήταν και δόκιμος στη ναυτική σχολή της Κωνσταντινούπολης!
Βρισκόμαστε στα 1919. Η Επανάσταση του Οχτώβρη ατσαλώνεται μέσα στη φωτιά και το σίδερο του εμφυλίου και της ιμπεριαλιστικής, ασφυκτικής περικύκλωσης. Οι ιδέες και το μήνυμά της απλώνεται στις καρδιές των καταπιεσμένων όλου του πλανήτη. Ο νεαρός Τούρκος δόκιμος θα έκανε πολύ σύντομα, τη δική του έφοδο προς την αιωνιότητα…

«24 ώρες Λένιν…»

Ολα έδειχναν πως το μωρό που γεννήθηκε στις 21 Νοέμβρη 1901 στην, τουρκοκρατούμενη τότε, Θεσσαλονίκη, θα είχε μπροστά του μια άνετη και πλούσια ζωή. Ο πατέρας του, Χικμέτ Μεχμέτ, ήταν μέλος του Νεοτουρκικού Κομιτάτου και διευθυντής του γραφείου Τύπου του τμήματος του υπουργείου Εξωτερικών της Διοίκησης Θεσσαλονίκης. Για ένα διάστημα διετέλεσε και πρόξενος της χώρας του στο Αμβούργο. Ωστόσο, κάποια στιγμή απολύθηκε και μέχρι το τέλος της ζωής του εργαζόταν σαν διαχειριστής σε κινηματογράφο. Ο παππούς του, Μεχμέτ Ναζίμ Πασάς, ήταν γνωστός ποιητής, εκπρόσωπος της αυλικής λογοτεχνίας της εποχής του. Για τη μητέρα του δεν υπάρχουν πολλά στοιχεία, εκτός από το ότι ήταν κόρη του γλωσσομαθή και μορφωμένου Ενβέρ Πασά ο οποίος ήταν γερμανοπολωνικής καταγωγής. Συνεπώς, ο μικρός Χικμέτ μεγάλωσε μέσα σε ένα περιβάλλον το οποίο, αν μη τι άλλο, ευνοούσε την πνευματική του ανάπτυξη.

Η εκπαίδευση του Χικμέτ στη ναυτική σχολή της Κωνσταντινούπολης δεν ολοκληρώθηκε γιατί αποβλήθηκε, το πιθανότερο λόγω των πολιτικών αντιλήψεών του. Αλλες πηγές αναφέρουν πιο συγκεκριμένα ότι συμμετείχε σε μια σπουδαστική επαναστατική κίνηση. Η αφορμή πάντως για την έξοδό του από το ναυτικό το 1920, μετά από ένα χρόνο θητείας σε ένα κρουαζιερόπλοιο, ήταν η γνωμάτευση ενός υγειονομικού συμβουλίου που τον απάλλαξε για «λόγους υγείας». Την περίοδο του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα της Τουρκίας – που για την Ελλάδα κατέληξε σε μια από τις μεγαλύτερες τραγωδίες της, το τίμημα του τυχοδιωκτισμού της ελληνικής αστικής τάξης για την εξυπηρέτηση του αγγλικού ιμπεριαλισμού – ο Χικμέτ βρισκόταν στη Μικρά Ασία με τον φίλο του, Βαλά Νουρετίν και εργαζόταν σαν δάσκαλος. Οι δύο φίλοι και συναγωνιστές συμμετείχαν στον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα και αργότερα ταξίδεψαν στην ΕΣΣΔ. Στη Χώρα των Σοβιέτ, οι δύο φίλοι σπούδασαν στη Σχολή Πολιτικών και Οικονομικών Επιστημών της Μόσχας. Εκτός όμως από την ακαδημαϊκή μόρφωση, ο Χικμέτ είχε την ευκαιρία να εμβαθύνει στη μαρξιστική φιλοσοφία και ιδεολογία, αλλά και να γνωρίσει προσωπικά τον, κατά έξι χρόνια μεγαλύτερό του, μεγάλο ποιητή του Οχτώβρη, Βλαντιμίρ Μαγιακόφσκι.

Γι’ αυτή την πρώτη περίοδο της παραμονής του στην ΕΣΣΔ, μας πληροφορεί ο ίδιος ο ποιητής με στίχους όπως: «Στο εικοσιτετράωρο: 24 ώρες Λένιν/ 24 ώρες Μαρξ/ 24 ώρες Ενγκελς/ εκατό δράμια μαύρο ψωμί/ 20 τόνους βιβλία/ και 20 λεφτά για…».

Για μια επαναστατική ποίηση

Εδώ αξίζει να κάνουμε μία παρένθεση που έχει σημασία για τη διαμόρφωση του ποιητικού λόγου του Χικμέτ. Αν και μεγάλο μέρος της κριτικής εκτιμά πως ο Χικμέτ δέχτηκε μεγάλη επίδραση από τον Μαγιακόφσκι, κυρίως στον τομέα της τεχνοτροπίας, ο μεταφραστής του Χικμέτ στα ελληνικά, Στέλιος Μαγιόπουλος, εκτιμά πως αυτή η επίδραση – αν υπήρχε – ήταν ασήμαντη και δεν έπαιξε καταλυτικό ρόλο στην ποιητική του δημιουργία. Αντίθετα, κάνει λόγο για «τυχαία συνάντηση των δύο μεγάλων ιδιοφυιών, που συμπτωματικά κι οι δυο θελήσανε να σπάσουνε τα δεσμά της σκέψης και της τέχνης…». Θα πρέπει να σημειωθεί ωστόσο, πως το 1921 που ο Χικμέτ γνωρίζει τον Μαγιακόφσκι, ο τελευταίος είναι πασίγνωστος και ήδη ταυτισμένος στη συνείδηση των λαών της ΕΣΣΔ σαν ο ποιητής της Επανάστασης. Τα ποιήματά του κυκλοφορούν παντού και οι στίχοι του βρίσκονται σε όλα τα χείλη. Ο Μαγιόπουλος έχει απόλυτο δίκιο όταν επιχειρεί να υπερασπιστεί το έργο του Χικμέτ από τους «καλοθελητές» που τον ήθελαν – ίσως και να τον θέλουν ακόμη – σαν έναν όχι και τόσο δυνατό ποιητή όσο ο Μαγιακόφσκι.

Ωστόσο οι δύο ποιητές δεν μπορούν να μπουν ούτε καν σε φιλολογική αντιπαράθεση, γιατί, παρά τα ορισμένα κοινά χαρακτηριστικά τους, είναι και οι δύο εκφραστές της κουλτούρας, κατ’ αρχήν, των λαών τους. Συνεπώς, η ποιητική τους δύναμη είναι ισάξια. Πάντως, ο Χικμέτ δεν είχε στο νου του τον Μαγιακόφσκι όταν έγραφε: «Την ορμή μου την έχω πάρει εγώ απ’ τους αιώνες./ Κάθε στίχος δικός μου θυμίζει κι ένα ηφαίστειο./ Δεν έκλεψα εγώ μήτε έναν παρά/ απ’ τον ίδρω του λαού/ και μήτε στίχο απ’ την τσέπη αλλουνού ποιητή». Οι στίχοι αυτοί ταιριάζουν περισσότερο για να περιγράψουν την περίοδο που ο ποιητής θα αντιμετώπιζε όχι μόνο την καταστολή του καθεστώτος της πατρίδας του, αλλά και τις πολλές απόπειρες κατασυκοφάντησης της προσωπικότητας και του έργου του, όπως θα δούμε αργότερα.

Το σίγουρο είναι πως ο Χικμέτ ήταν ανοιχτός στα νέα λογοτεχνικά ρεύματα και δε φοβόταν τον πειραματισμό στη μορφή. Ο πειραματισμός αυτός όμως ήταν συνειδητά υποταγμένος στην ανάγκη έκφρασης του οράματος του κομμουνιστή ποιητή, που δεν ήταν άλλο από την απελευθέρωση από την ταξική καταπίεση, τη φτώχεια και τον πόλεμο. Για τη σύνθεση του ποιήματος έλεγε (όπως το μεταφέρει ο Μαγιόπουλος) πως «πρέπει να είναι τέτοια που αν αφαιρέσει κανείς κι ένα κόμμα, όχι μονάχα να μην μπορούμε να φτάσουμε στο ουσιαστικό, στο εξαίρετο, μα το παν να καταρρεύσει». Αν και δεν είναι ο πρώτος Τούρκος λογοτέχνης που έγραψε σε ελεύθερο στίχο, ωστόσο ήταν αυτός που μετέτρεψε τον ελεύθερο στίχο σε λογοτεχνικό «όπλο» του καταπιεσμένου λαού του. Αλλωστε είχε αποδείξει πως κατείχε πολύ καλά και την τεχνική της παραδοσιακής μετρικής ποίησης.

Στράτευση και καταστολή

Λογική συνέχεια της μέχρι τότε πορείας του νεαρού ποιητή και επαναστάτη ήταν η στράτευσή του, το 1923, στο παράνομο Κομμουνιστικό Κόμμα Τουρκίας. Ενα χρόνο αργότερα επιστρέφει στην Τουρκία και αρχίζει να γίνεται γνωστός. Στη γνωριμία του έργου του ποιητή με το ευρύ κοινό βοηθά και η ιδιόμορφη κοινωνικοπολιτική κατάσταση της Τουρκίας εκείνη την εποχή, η οποία, αν και έχει το τούρκικο ΚΚ στην παρανομία, ωστόσο, η αστική κεμαλική δημοκρατία δεν έχει περάσει ακόμη στην πλήρη αντιδραστική της φάση και αναζητά «ανοίγματα» και συνεργασίες που θα την εδραιώσουν στη λαϊκή συνείδηση. Ετσι, ο Χικμέτ γράφει ελεύθερος τα έργα του, τα απαγγέλλει στο ραδιόφωνο της Κωνσταντινούπολης, ηχογραφούνται και κυκλοφορούν παντού. Παράλληλα εργάζεται σε διάφορα περιοδικά και εφημερίδες που φιλοξενούν και ποιήματά του. Συγχρόνως, ο ποιητής γνωρίζει από κοντά την ανυπόφορη ζωή και την εξαθλίωση της εργατικής τάξης της χώρας του, για την οποία δεν έχει αλλάξει τίποτα, ουσιαστικά, από την εποχή των πασάδων.

Η περίοδος της αλογόκριτης «ευφορίας» πέρασε πολύ γρήγορα για την Τουρκία του μεσοπολέμου και φυσικά και για τον ποιητή. Αρχίζει η περίοδος που ο Χικμέτ θα αρχίσει να αισθάνεται την πολύπλευρη πίεση του καθεστώτος, ενώ θα δει και τον φίλο του Νουρετίν να προσχωρεί στις εθνικιστικές απόψεις του «τουρκισμού» και στην αντίδραση. Ηδη έχει αρχίσει να χρησιμοποιεί στα άρθρα του στις εφημερίδες ψευδώνυμο (Ορχάν Σελίμ). Το 1925 ο Χικμέτ ξαναπάει στην ΕΣΣΔ και επιστρέφει το 1928. Ενώ βρίσκεται σε δημιουργική έξαρση και γράφει ασταμάτητα όλα τα είδη του λόγου με την ποίηση να βρίσκεται σε πρώτη προτεραιότητα, το καθεστώς αρχίζει να τον κυνηγά: σχεδόν μετά από κάθε έκδοση έργου του, ακολουθεί δίκη. Η καταστολή όμως δεν μπορεί να σταματήσει την αυξανόμενη απήχησή του στο λαό. Το καθεστώς βρίσκεται σε πολύ δύσκολη θέση και αντιδρά σπασμωδικά, ακόμη και κωμικοτραγικά. Για παράδειγμα, το 1930, μερικά ηχογραφημένα του ποιήματα (μην ξεχνάμε τον αναλφαβητισμό που μάστιζε τον τουρκικό λαό, με αποτέλεσμα ο Χικμέτ να επιστρέφει, έστω και με τη βοήθεια της τεχνολογίας, στην πρακτική των «βάρδων») πουλήθηκαν μέσα σε 20 μόλις μέρες. Οχι μόνο αυτό, αλλά οι ηχογραφήσεις ακούγονταν σε κάθε δημόσιο χώρο. Για να μπορέσει να σταματήσει η αστυνομία την «ενοχλητική» αυτή φωνή… αναγκάστηκε να αγοράσει τα δικαιώματα των ηχογραφήσεων από την εταιρία!

Παράλληλα, οι διανοούμενοι του καθεστώτος προσπαθούν να συκοφαντήσουν τον ποιητή στο λαό και στους συναγωνιστές του. Με αφορμή τη χρήση του ψευδωνύμου διαδίδουν πως ο Χικμέτ έχει αρχίσει να αλλάζει την ιδεολογία του και να ασπάζεται τις εθνικιστικές ιδέες. Τη συκοφαντία αυτή τη «στηρίζουν» με το εξωφρενικό «επιχείρημα» πως το ψευδώνυμο «Ορχάν Σελίμ» είναι αμιγώς τουρκικό, σε αντίθεση με το αραβικής προέλευσης, Ναζίμ Χικμέτ! Ο ποιητής τους ξεσκεπάζει μέσα από το έργο του. Βλέποντας ότι δεν τα καταφέρνουν, από το 1935 προσπαθούν να εμφανίσουν τον Χικμέτ ακόμη και ως αγράμματο! Ενώ υπήρξαν και άλλοι χαρακτηρισμοί όπως «τρελός»! Ολες οι κατηγορίες των, σίγουρα πληρωμένων από το καθεστώς, κονδυλοφόρων, πέφτουν στο κενό: όχι μόνο ατσαλώνουν ακόμα πιο πολύ τον ποιητή, αλλά δεν μπορούν να σταματήσουν και τη διάδοση του έργου του.

«Η καρδιά μου πάλι θα χτυπήσει!»

Το 1935 παντρεύεται με την πρώτη του γυναίκα. Συνεχίζει να γράφει με διάφορα ψευδώνυμα, ενώ εργάζεται και σαν σεναριογράφος. Την ίδια περίοδο θα γράψει και θεατρικά έργα. Το 1938 το καθεστώς τον καταδικάζει σε 40 χρόνια φυλακή. Σε όλη τη διάρκεια του Β’ παγκοσμίου πολέμου, ο Χικμέτ θα γνωρίσει «από μέσα» πολλές φυλακές σε όλη την επικράτεια της χώρας. Ο ποιητής όμως δε θα λυγίσει: «Τρύπησαν την καρδιά μου από δεκαπέντε μεριές./ Θάρρεψαν πως δε θα χτυπάει πια η καρδιά μου από τη λύπη της!/ Η καρδιά μου πάλι χτυπά/ η καρδιά μου πάλι θα χτυπήσει!!».

Κάτω από την πίεση της παγκόσμιας κατακραυγής, το καθεστώς αναγκάζεται να απελευθερώσει τον ποιητή, ο οποίος είχε ξεκινήσει απεργία πείνας, το 1950. Την ίδια χρονιά τιμήθηκε με το Διεθνές Βραβείο Ειρήνης. Ωστόσο παρακολουθείται συνεχώς. Αρχίζει και πάλι να εργάζεται σαν σεναριογράφος αλλά οι πιέσεις συνεχίζονται. Αν και απαλλαγμένος από τη στρατιωτική θητεία, το καθεστώς τον καλεί να καταταγεί! Το 1951 φεύγει κρυφά στη Ρουμανία και την ίδια χρονιά του αφαιρείται η τουρκική ιθαγένεια, η οποία του δόθηκε και πάλι… μόλις πέρυσι. Ταξιδεύει σε πολλές χώρες και το 1952 εκλέγεται μέλος του Παγκοσμίου Συμβουλίου Ειρήνης. Το 1960 παντρεύεται για δεύτερη φορά στην ΕΣΣΔ. Τα ξημερώματα της 3ης Ιούνη 1963, η μεγάλη καρδιά που χώρεσε όλον τον κόσμο έπαψε να χτυπά. Αλλά, όπως και ο ίδιος προέβλεψε, συνεχίζει να «χτυπά» μέσα από το έργο του…

Γρηγόρης ΤΡΑΓΓΑΝΙΔΑΣ

Κύρια πηγή: Πρόλογος Στ. Μαγιόπουλου στη δίτομη έκδοση «ΝΑΖΙΜ ΧΙΚΜΕΤ, τα έργα του» («Σύγχρονη Εποχή»)

kar.org.gr

«Η ανάκριση» στην Κρήτη

O Κώστας Καζάκος επικεφαλής ενός 12μελούς θιάσου, μετά την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη, ταξιδεύει στην Κρήτη για να παρουσιάσει το εμβληματικό, επίκαιρο έργο, που έχει συγκινήσει βαθιά το κοινό, «Η Ανάκριση» του Γερμανού συγγραφέα Πέτερ Βάις, ένα έργο κραυγή για τα έργα και τις πράξεις του ναζισμού..

Το έργο θα ανέβει για λίγες μόνο παραστάσεις: Στα Χανιά, στον «Πολυχώρο Megaplace» την Τετάρτη 9 και την Πέμπτη 10 Απρίλη, ώρες παραστάσεων στις 18.15 και 21.15. 

Προπώληση: «Πολυχώρος Megaplace» και «Ster Cinema».

Το έργο "Η Ανάκριση" (Die Ermittlung, 1965), ορατόριο σε 11 ωδές, είναι ένα συγκλονιστικό, αποκαλυπτικό και δριμύ κατηγορητήριο κατά του ναζισμού, που βασίστηκε στα πρακτικά της δίκης βασικών στελεχών του ναζιστικού στρατοπέδου συγκέντρωσης και εξόντωσης του Άουσβιτς. Ένα αποκαλυπτικό έργο – ντοκουμέντο που μιλά για το σήμερα με τα αδιάσειστα στοιχεία του χθες. Ένα πολύ κοντινό μας χθες, το οποίο αναφέρεται στις σκοτεινότερες σελίδες της ιστορίας ενώ ταυτόχρονα καταδεικνύει πόσο σημερινοί μπορεί να είναι οι κίνδυνοι και πόσο απαραίτητη είναι η εγρήγορση και η καταγγελία παρόμοιων και πανομοιότυπων φασιστικών-ρατσιστικών – ναζιστικών φαινομένων σήμερα.
Όπως σημειώνει ο Κώστας Καζάκος: «Η «Ανάκριση» του Πέτερ Βάις μπορεί να είναι μια πυξίδα που θα μας βοηθήσει να ξαναβρούμε το δρόμο μας. Θα μας οργώσει τη μνήμη και μέσα από τα ιστορικά ντοκουμέντα, μέσα από τα αδιαμφισβήτητα γεγονότα που συνέβησαν στα τρομερά χρόνια των ναζιστικών στρατοπέδων εξόντωσης, θα μας αναγκάσει να ξαναθυμηθούμε, κάτω από ποιά διαδικασία ο άνθρωπος μπορεί να χάσει την ανθρώπινη υπόστασή του και να μεταβληθεί σ’ ένα άβουλο και θλιβερό κτήνος».
Για την παράσταση επισημαίνει ο σκηνοθέτης Σταύρος Σ. Τσακίρης «Έχει ως στόχο να περάσει, χωρίς φίλτρα, την αλήθεια στο σημερινό θεατή και να του δημιουργήσει την εγρήγορση που ζητούν οι καιροί. Η παράσταση σέβεται τη λογική του αφηγηματικού θεάτρου και τη δομή του θεάτρου - ντοκουμέντο. Είναι μία πολιτική παράσταση και ειδικά σήμερα θέλω να πιστεύω ότι είναι ένα θέατρο που δεν παράγει αισθητική αλλά δημιουργεί ηθική».
Ο Γερμανός συγγραφέας Πέτερ Βάις, διακεκριμένη προσωπικότητα του σύγχρονου θεάτρου, παρουσίασε το έργο "Η Ανάκριση", αφού παρακολούθησε τη δίκη της Φρανκφούρτης για το Άουσβιτς που είχε την επίσημη ονομασία «Ποινική διαδικασία εναντίον του Μούλκα και άλλων» (20 Δεκεμβρίου 1963 έως τις 20 Αυγούστου 1965). Ήταν η πρώτη μεγάλη δίκη που διεξήχθη από τη γερμανική δικαιοσύνη εναντίον των ναζιστών εγκληματιών στην οποία κατέθεσαν 359 μάρτυρες, εκ των οποίων 248 επιζήσαντες του στρατοπέδου. Η δίκη γνώρισε τεράστια δημοσιότητα και ήδη πριν την απαγγελία των δικαστικών αποφάσεων στις 19 και 20 Αυγούστου 1965, ο Βάις αντλώντας υλικό από τα ντοκουμέντα της δίκης έδωσε μορφή σε ένα θεατρικό κείμενο, που μας αναγκάζει να ακολουθήσουμε ολόκληρη τη μαρτυρική πορεία, να φτάσουμε με τα τρένα στην αποβάθρα, να μπούμε   στο στρατόπεδο από την αποκρουστική πύλη που είχε την επιγραφή “Η Εργασία Απελευθερώνει”, να είμαστε παρόντες στα βασανιστήρια και στις εκτελέσεις στο “Μαύρο Τοίχο” και να φτάσουμε μπροστά  στους φούρνους των κρεματορίων, όπου αποτεφρώθηκαν, μόνο στο συγκρότημα στρατοπέδων του Άουσβιτς, περίπου 1.500.000 άνθρωποι, απ' όλες τις κατεχόμενες χώρες της Ευρώπης. Ένα μέγα πλήθος Εβραίων - ανάμεσά τους και 55 έως 60.000 Έλληνες Εβραίοι -, ένα πλήθος κομμουνιστών και προοδευτικών διανοούμενων, ένας τεράστιος αριθμός Σοβιετικών αιχμάλωτων πολέμου, από το Ανατολικό Μέτωπο, Αντιστασιακοί, Τσιγγάνοι, Ομοφυλόφιλοι και άλλες ομάδες πολιτών που “νόθευαν” το αίμα της Άριας φυλής.
Το έργο παίχτηκε, το 1965, ταυτόχρονα σε 15 θεατρικές σκηνές στην Ανατολική και τη Δυτική Γερμανία και στο Royal Shakespeare Company στο Λονδίνο (σκην. Πήτερ Μπρουκ). Ο Πέτερ Βάις κερδίζει το Βραβείο Λέσινγκ.
Στο έργο του ο Πέτερ Βάις αφήνει ανοικτό το τέλος ώστε αυτό να αποκτά μία γενικότερη και διαχρονική δυναμική και να προσαρμόζεται σε πολλές και διαφορετικές καταστάσεις αναδεικνύοντας κυρίως το θέμα της ατομικής και κοινωνικής ενοχής και ευθύνης.
Στη διάρκεια των χρόνων "Η Ανάκριση", αποδεικνύεται διαχρονικά επίκαιρη και έχει παρασταθεί με πολλούς διαφορετικούς και πειραματικούς τρόπους σε όλο τον κόσμο.

Ειρήνη Μαυροματάκη: «Οταν χορεύω δεν υπάρχει η αναπηρία μου»

Eίναι χορεύτρια με αναπηρία και περπατάει μόνο με πατερίτσες. Όταν όμως ανεβαίνει στη σκηνή δεν τις χρειάζεται. «Αν φανταζόμουν ότι θα γίνω χορεύτρια; Ούτε στα πιο τρελά όνειρά μου!». Την συναντήσαμε μεταξύ προβών- είναι μέλος της χοροθεατρικής ομάδας "ΔΑΓΙΠΟΛΗ" που μετουσιώνει το «μειονέκτημα» του άλλου σε καλλιτεχνική κίνηση. 

 «Ο χορός με έκανε να γνωρίσω τον εαυτό μου και αγαπήσω εμένα. Έτσι όπως είμαι. Με ύψος 1.10 και τέσσερα πόδια αντί για δύο. Τέσσερα πόδια, γιατί έχω και τα μπαστουνάκια μου. Δύο πατερίτσες καναδικές και μ' αυτές μόνο περπατάω. Όταν ανεβαίνω στη σκηνή τις πετάω. Χορεύω ελεύθερα. Τότε υπάρχει και δεν υπάρχει η αναπηρία μου» λέει η Ειρήνη. Είναι χορεύτρια, με φυσιολογία νανισμού λόγω ατελούς οστεογένεσης.

«Εντάξει, υπάρχει αναπηρία, δεν πετάω στα σύννεφα» συνεχίζει. «Ζω μαζί με αυτήν 46 χρόνια. Δεν την αφήνω όμως να επηρεάσει την ζωή μου. Με ακολουθεί, δεν την ακολουθώ. Είναι μια ασθένεια που έχει να κάνει με τα κάτω άκρα. Είμαι τυχερή στην ατυχία μου, γιατί υπάρχουν περιπτώσεις με την ίδια πάθηση, πολύ πιο σοβαρές. Τουλάχιστον εγώ μπορώ με τις πατερίτσες να περπατάω. Εχω μάθει πια να ζω μ' αυτό».

Γεννήθηκε και μεγάλωσε στα Χανιά. «Όταν ήμουν μικρή δεν μπορούσα να παίξω γιατί δεν περπατούσα. Αλλά δεν το θυμάμαι σαν κακή ανάμνηση. Για μένα ήταν φυσιολογικό να μην περπατώ. Τα πόδια μου ήταν ατροφικά- δεν ήταν δυνατά όπως των άλλων παιδιών και τα έσπαγα συνεχώς. Μέχρι που έφτασα στην εφηβεία και έδεσαν τα κόκαλα, είχα συνεχώς κατάγματα. Περπάτησα στα 13. Ως τότε είχα πατερίτσες και σιγά σιγά πήρα τις καναδικές, που στηρίζεσαι στον αγκώνα. Κι έτσι περπατάω ακόμα και τώρα.».

Στα 17 της ήρθε στην Αθήνα, στο Εθνικό Ιδρυμα Αποκαταστάσεως Αναπήρων. «Εκεί έβγαλα το Γυμνάσιο και το Λύκειο. Είχα έρθει μόνη μου και έμενα σε οικοτροφείο. Αποφοίτησα στα 23 και επέστρεψα στην Κρήτη κι άρχισα να ψάχνω για δουλειά. Πέρασαν έξι χρόνια στα αζήτητα αλλά βρήκα δουλειά, στο ταχυδρομείο στα Χανιά. Εκεί εργάζομαι μέχρι σήμερα.

Μέσα μου με έτρωγε το θέατρο. Τον χορό δεν τον ήξερα. Έβλεπα σαν κοριτσάκι μπαλέτο στην τηλεόραση. Αν φανταζόμουν ότι θα γίνω χορεύτρια; Ούτε στα πιο τρελά όνειρα μου!»

Το πρώτο βήμα έγινε όταν ιδρύθηκε στα Χανιά το Εργαστήριο Θεατρικής Εκπαίδευσης. Βήμα διπλό. Όχι μόνο στη σκηνή αλλά και στον έξω κόσμο. «Πρώτη φορά βγήκα τότε από το σπίτι και πήγα να κάνω υποκριτική, κίνηση και φωνητική. Απέκτησα φίλους με κοινά ενδιαφέροντα. Μέρα με τη μέρα με κέρδιζε η κίνηση. Ήθελα να γνωρίσω το σώμα μου, που ήταν διαφορετικό και να το εκθέσω στους άλλους, τους αρτιμελείς» λέει η ίδια.

Η ομάδα ήταν η αρχή. Παράλληλα, ξεκίνησε μαθήματα ενώ κάθε καλοκαίρι συμμετείχε σε σεμινάρια μιας σχολής χορού που έφερνε δασκάλους από το εξωτερικό. «Στην αρχή τους φαινόταν περίεργο. Αλλά εγώ ήθελα να είμαι εκεί. Και ήμουν εκεί. Συνεχίζω ακόμα και τώρα, μετά από 17 χρόνια, τα μαθήματα. Στην ομάδα στα Χανιά κάνω χοροθέατρο. Έχω δουλέψει πολύ την έκφραση και το βλέμμα. Ξέρω ότι αν το αφήσεις σ αφήνει»

Έλαβε μέρος στους Ολυμπιακούς Αγώνες της Αθήνας, «ανάμεσα σε αρτιμελείς χορευτές» διευκρινίζει, έχει συμμετάσχει σε ταινίες και έχει συνεργαστεί με γνωστούς χορογράφους. «Δε βγάζω λεφτά από αυτό. Το κάνω γιατί μου αρέσει. Εμένα ο χορός είναι η αγάπη μου. Μου αρέσει ο σύγχρονος, ο αυτοσχεδιασμός, η σωματική επαφή»

Την ρωτάω τί κέρδισε μετά από 17 χρόνια χορό. «Αποδέχτηκα το πρόβλημά μου χορεύοντας. Στην αρχή ήμουν ζορισμένη στη σκηνή. Τώρα μετά από τόσα χρόνια, έχω συνηθίσει και νιώθω ωραία. Επίσης στο σώμα μου είναι εμφανείς οι αλλαγές. Ο κορμός έχει ισιώσει, έχω ένα γυμνασμένο σώμα και καλύτερη φυσική κατάσταση. Και στέκομαι όρθια. Χωρίς πατερίτσες, μπορώ να περπατάω στη σκηνή, να κάνω βηματάκια. Δε βιάζομαι, να πάω παρακάτω, να πετύχω κάτι άλλο γρήγορα. Είμαι χαλαρή. Δε λέω "πρέπει να το κάνεις Ειρήνη". Αν έχεις υπομονή έχεις και αποτέλεσμα» 

«Έχω προσωπική ζωή, έχω τους φίλους μου, έχω ελαττώματα και προτερήματα. Ζω μόνη μου. Έχω προσαρμόσει τις πατερίτσες μου, ώστε να κινούμαι με τα Μέσα Μαζικής Μεταφοράς. Τα βλέμματα, βέβαια, τα τραβάω. Περισσότερο με σχολιάζουν τα παιδάκια. ''Μαμά, κοίτα μια μικρή, έναν νάνο.'' λένε. Γελάω. Τί να πεις στα παιδάκια; Είναι αυθόρμητα και ειλικρινή. Εγώ λέω στους γονείς, "ρε εσείς, αφήστε να με δούνε, δεν έχω πρόβλημα, αφήστε να τους εξηγήσω. Οι γονείς τα κρύβουν, νιώθουν άσχημα.

Αν εξηγούσα στα παιδιά τί έχω, τη δεύτερη φορά θα με κοίταζαν λιγότερο, την τρίτη καθόλου. Τα πάντα ξεκινούν από το μυαλό και την καρδιά. Ούτε από τα χέρια, τα πόδια, τα μάτια η τα αυτιά. Και αλήθεια, ποιος είναι o ανάπηρος; Αυτός που είναι σε αμαξίδιο η αυτός που είναι αρτιμελής και δεν χρησιμοποιεί τα πόδια του;»

Αυτή την εβδομάδα, πήρε άδεια από τη δουλειά της και ήρθε από τα Χανιά στην Αθήνα με δικά της έξοδα, για να συμμετάσχει στην παράσταση της επαγγελματικής ομάδας σύγχρονου χορού ΔΑΓΙΠΟΛΗ.

Σπάνιο μείγμα χορευτών

Πρόκειται για μια τολμηρή ομάδα, σπάνιο μείγμα από χορευτές και performers με κινητικά προβλήματα ή χωρίς. Σ' αυτή την σκηνή, η εγκεφαλική παράλυση, οι παραπληγίες, οι ακρωτηριασμοί ή η απώλεια όρασης, μετουσιώνονται σε τέχνη. "Είμαι ανοιχτός να δουλέψω με κάθε μορφή ανθρώπινου σώματος που ξεφεύγει από το μοντέλο του άρτιου χορευτή. Κι έτσι ο θεατής που έρχεται για πρώτη φορά σοκάρεται. Έρχεται σε άμεση σύγκρουση με την αναπηρία. Καταφέρνουμε να τον βάλουμε να ξεπεράσει τις αντοχές του" λέει ο εμπνευστής και ιδρυτικό μέλος της "ΔΑΓΙΠΟΛΗΣ" Γιώργος Χρηστάκης. 

Η πολυομυελίτιδα, δεν στάθηκε εμπόδιο στο δρόμο του ίδιου προς τη σκηνή. Το 2004 κι ενώ είχε συνεργαστεί με διάφορες χοροθεατρικές ομάδες, αποφάσισε να ιδρύσει την δική του. «Είμαστε ανοιχτοί σε οποιουδήποτε τύπου αναπηρία. Ένας άνθρωπος πολύ παχύς, για παράδειγμα, είναι ευπρόσδεκτος εδώ, και θέλει να χορέψει. Στόχος μας δεν είναι να χειροκροτήσει ο θεατής το μεγαλείο της ψυχής ή την ηρωική προσπάθεια. Στόχος είναι να αξιολογήσει το καλλιτεχνικό αποτέλεσμα. Το να θεωρηθείς υπεράνθρωπος, επειδή έχεις αναπηρία και χορεύεις, είναι παγίδα και ενισχύει τον ρατσισμό απέναντι σε άτομα με αναπηρία.» τονίζει ο χορογράφος.

Οι πρόβες πραγματοποιούνται στο studio Λήδρα. «Μας το παραχώρησε το Πάντειο Πανεπιστήμιο. Και μας έλυσε τα χέρια. Πέρσι, με πρωτοβουλία του νέου καλλιτεχνικού διευθυντή της Λυρικής Σκηνής, Ρενάτο Τζανέλλα, η Λυρική μας παραχώρησε χώρο για τις πρόβες. Αντιμετωπίζουμε πολλές δυσκολίες. Για να παράγουμε έργο, χρειαζόμαστε υποστήριξη αλλά δεν βρίσκουμε. Πάντα παίρναμε ψίχουλα από τις επιχορηγήσεις. Πολύ συχνά, μπαίνουμε μέσα οικονομικά. Δεν ζούμε από τον χορό. Δεν γίνεται. Ωστόσο οι χορευτές αμείβονται για τη δουλειά τους, έστω και με καθυστερήσεις. Είμαστε επαγγελματίες, όχι εθελοντές.». Η ΔΑΓΙΠΟΛΗ έχει το δικό της εργαστήρι όπου εκπαιδεύονται οι χορευτές με κινητικά προβλήματα, οι οποίοι «λόγω ενός αναχρονιστικού νόμου που ορίζει ότι προϋπόθεση για συμμετοχή στην κρατική εκπαίδευση είναι η αρτιμέλεια, δεν μπορούν να διδαχτούν χορό σε κρατική σχολή. Στην πορεία μας αντιμετωπίζουν σαν ισότιμα μέλη. Μας καλούν σε Φεστιβάλ που επιχορηγούνται, μας στηρίζει το ίδιο το Υπουργείο Πολιτισμού αλλά μας στερεί την εκπαίδευση.».

Σύμφωνα με τον ίδιο, «σε ευρωπαϊκές χώρες, δεν υπάρχει αντίστοιχη ομάδα. Αντί η Πολιτεία να μας χρησιμοποιήσει ως βιτρίνα, ως παράδειγμα, μας βάζει στην άκρη. Είμαστε η πιο ενεργή και συνεπής στο έργο της ομάδα τέτοιου μείγματος. Έχουμε ανοίξει τα φτερά μας στην Αμερική, την Ιταλία, στην Τουρκία, στην Αγγλία. Έχουμε συνεργαστεί με γνωστούς ηθοποιούς και μουσικούς- οι παραστάσεις μας έχουν ζωντανή μουσική. Κι όμως, εδώ στην Ελλάδα, είμαστε στο περιθώριο. ». Η νέα τους δουλειά θα παρουσιαστεί το Μάιο και είναι βασισμένη στην ιδέα της κλασικής ομορφιάς όπως εκφραζόταν στην αρχαιότητα, μέσα από την κατασκευή των αγαλμάτων και γλυπτών. Στη σημερινή εποχή έχουν κι αυτά τα ελλείμματά τους. Κανένα δεν είναι αρτιμελές.

*Μια παράσταση- συρραφή από παλαιότερες χορογραφίες της ομάδας ΔΑΓΙΠΟΛΗ θα παρουσιαστεί την Παρασκευή 21/5 στο Θέατρο Εμπρός (Ρήγα Παλαμήδου 2, Ψυρρή Τηλ. 210 323899) στο πλαίσιο του Αντιφασιστικού Φεστιβάλ, ανήμερα της Παγκόσμιας Ημέρας κατά του Ρατσισμού. Συμμετέχει ο Ψαραντώνης. Ώρα έναρξης: 22:00

πηγή

Αντιφασιστικό Φεστιβάλ Παραστατικών Τεχνών: "ΕΜΠΡΟΣ", η Τέχνη (μπορεί να) είναι η πολιτική του ανέφικτου

Ενάντια στον εκφασισμό της κοινωνίας. Ενάντια στον φόβο και την απάθεια που “ανοίγουν δρόμους” στους εκφραστές των πλέον ακραία συντηρητικών (φασιστικών) “λογικών του παραλόγου”. Πρωτεργάτες στην προσπάθεια να ενεργοποιηθεί η αναγκαία συλλογική αντιφασιστική συζήτηση και συνείδηση στον χώρο των ανθρώπων του πολιτισμού και όχι μόνο…

Το κάλεσμα για συμμετοχή στο δεκαήμερο Αντιφασιστικό Φεστιβάλ Παραστατικών Τεχνών (από 13 ως 23 Μαρτίου στο ελεύθερο αυτοδιαχειριζόμενο θέατρο ΕΜΠΡΟΣ και στον ανοιχτό δημόσιο χώρο της Αθήνας) διεκδικεί αυτοδίκαια την μεγαλύτερη δυνατή ανταπόκριση. Το “αυτοδίκαιο” της διεκδίκησης δεν είναι ρητορεία, αντίθετα αντανακλά πιστά την “στάση και πράξη ζωής” των διεκδικητών ενάντια στον φόβο και την απάθεια τα τελευταία χρόνια. Γι’ αυτό και πρέπει να δικαιωθεί. Γι’ αυτό και πρέπει το θέατρο ΕΜΠΡΟΣ να είναι κατάμεστο κάθε ώρα και στιγμή των δέκα αντιφασιστικών καλλιτεχνικών (και όχι μόνο) ημερών του φετινού Μαρτίου.

Σύλλογος Φίλων Θεάτρου Χανίων: «Όλα για το σπίτι, κρεβάτι και εκκλησία»

Ο «Σύλλογος Φίλων Θεάτρου Χανίων»,  στα πλαίσια του εορτασμού της Παγκόσμιας Ημέρας της Γυναίκας, παρουσιάζει την παράσταση «Όλα για το σπίτι, κρεβάτι και εκκλησία», βασισμένη σε κείμενα της Φράνκα Ράμε και του Ντάριο Φο, από τον κύκλο μονολόγων με τον ομώνυμο τίτλο.

Ημέρες παραστάσεων Κυριακή 9/3 και Δευτέρα 10/3/2014, ώρα 8.30μ.μ., στο Πνευματικό Κέντρο Χανίων.

Είσοδος με κοινωνικό εισιτήριο. Τα τρόφιμα (μακράς διαρκείας) ή φάρμακα που θα μαζευτούν θα μοιρασθούν σε ιδρύματα της πόλης.

Συνδιοργάνωση:  Περιφερειακή Ενότητα Χανίων – Πνευματικό Κέντρο Χανίων

Παίζουν (με σειρά εμφάνισης):

Κοκοτσάκη Ελευθερία – Το ξύπνημα

Καρμπαδάκη Ελένη –  Μαμά φρικιό

Ψυλλάκη Χρυσούλα –  Μια πουτάνα στο φρενοκομείο

Βουτετάκη Κατερίνα – Συνέβη αύριο

Βουτετάκη Αργυρώ – Εγώ η Ούρλικε καταγγέλω

Ραμουτσάκη Μαρία – Μήδεια

Αθανασοπούλου Έλενα – Καρμπαδάκη Ελένη – Κουκουράκη Ευανθία – Ντουντουλάκη Λίνα – Χορός γυναικών

Σκηνοθεσία: Αθανασόπουλος Νάσος –  Φραγκοπούλου Νίκη

Σκηνικά – Κοστούμια: Παπαδουλάκη Μικέλα

Φωτογραφία: Μπαρούνης Δημήτρης

Μουσική επιμέλεια: Καρμπαδάκη Ελένη

Μακιγιάζ: Αρχοντάκη Μαριλένα, Κονταξάκη Γιάννα – Μαρία, Χαλκιαδάκη Μαριάννα

“Το « Όλα για το σπίτι, κρεβάτι κι εκκλησία» είναι ένα θεατρικό έργο με θέμα την κατάσταση της γυναίκας, και ιδίως την σεξουαλική δουλεία της. Η παράσταση βλέπει τα πάντα μέσα από ένα κωμικό, γκροτέσκο πρίσμα. Επιλέξαμε ηθελημένα αυτό το πρίσμα: κυρίως επειδή εμείς οι γυναίκες εδώ και 2.000 χρόνια κλαίμε, αλλά αυτήν την φορά γελάμε μαζί και ίσως να κρυφογελάμε και μετά, επειδή ένας κύριος που γνώριζε πολλά για το θέατρο, κάποιος Μολιέρος, έλεγε: «Όταν πηγαίνεις στο θέατρο και βλέπεις μια τραγωδία, ταυτίζεσαι, συμμετέχεις, κλαις, κλαις, κλαις, κι ύστερα γυρίζεις σπίτι και λες: πόσο πολύ έκλαψα απόψε! ...και κοιμάσαι ανακουφισμένος. Ο πολιτικός λόγος πέρασε από πάνω σου όπως το νερό πάνω στο γυαλί. Ενώ αντίθετα για να γελάσεις -μιλά πάντα ο Μολιέρος- χρειάζεται ευφυΐα, εξυπνάδα. Το γέλιο ανοίγει διάπλατα το στόμα σου αλλά και το μυαλό σου, και στο μυαλό σου χώνονται τα καρφιά της λογικής!». Ευχόμαστε κι απόψε κάποιοι να γυρίσουν σπίτι τους με το κεφάλι τους γεμάτο καρφιά!"

Franca Rame

Το σωματείο «Σύλλογος Φίλων Θεάτρου Χανίων»,  είναι ένας πολιτιστικός επιμορφωτικός σύλλογος, μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, που σκοπό έχει την καλλιέργεια, παραγωγή, διάδοση και ανάπτυξη των τεχνών, του θεάτρου, της μουσικής, του χορού, του κινηματογράφου, την μελέτη και την εφαρμογή της θεατρικής τέχνης και επιστήμης ως μέσο για την ηθική και πνευματική ανύψωση του Πολιτισμού της Ελληνικής κοινωνίας.

50 χρόνια Μαφάλντα: Οι απορίες της ακόμη αναζητούν απαντήσεις

Η εξάχρονη μικρή από την Αργεντινή, με τον μεγάλο φιόγκο στα φουντωτά μαύρα της μαλλιά, συμπλήρωσε μισόν αιώνα ζωής και είναι τιμώμενο πρόσωπο στο φετινό Φεστιβάλ Κόμικς της Ανγκουλέμ

Γεννήθηκε το 1964 και έδρασε σε μικρά στριπ έως το 1973. Ηταν το πιο διαδεδομένο κόμικ που μεταφράστηκε και αναδημοσιεύτηκε σε πολλά έντυπα στον κόσμο.

Η φήμη της Μαφάλντα δεν έχει μειωθεί. Ο δημιουργός της, Χοακίν Σαλβαδόρ Λαβάδο ή Κίνο, 81 ετών σήμερα, θεωρεί ότι «ένα μεγάλο μέρος της επιτυχίας της οφείλεται στο ότι οι ερωτήσεις της δεν έχουν ακόμη βρει απάντηση. Συχνά κι εγώ ο ίδιος εκπλήσσομαι για τις ερωτήσεις που διατυπώθηκαν πριν από 40 χρόνια κι ακόμη ισχύουν. Το πιο εντυπωσιακό είναι ότι ορισμένα στριπ της Μαφάλντα κάνουν αναφορές στην τελευταία προεκλογική εκστρατεία του Μπερλουσκόνι», λέει στη «Μοντ».

Η Μαφάλντα στην πορεία της ζωής της είχε απέναντι της έναν άλλο ήρωα κόμικς, συνομήλικό της. Τον Τσάρλι Μπράουν, από τη σειρά Πίνατς του Τσαρλς Σουλτς. Μάλιστα ήταν ο ιταλός ειδικός στη σημειολογία Ουμπέρτο Εκο εκείνος που εντόπισε τη συνύπαρξή τους στον κόσμο των χάρτινων ηρώων, αφού τα δύο παιδιά μιλούσαν για τα προβλήματα του κόσμου και των ενηλίκων μέσα από τα δικά τους μάτια. Ωστόσο ο Κίνο εντοπίζει τις διαφορές μεταξύ της ζόρικης Μαφάλντα και του ευαίσθητου Τσάρλι Μπράουν: «Ο Τσάρλι Μπράουν είναι βορειοαμερικανάκι, ενώ η Μαφάλντα παιδί της Νότιας Αμερικής. Ο Τσάρλι Μπράουν ζει σε μία χώρα που ευημερεί και σε μία κοινωνία με άφθονα αγαθά. Εκείνος προσπαθεί απελπισμένα να ενταχθεί αναζητώντας την ευτυχία σε αυτό το περιβάλλον. Η Μαφάλντα ζει σε μία χώρα που πλήττεται από πολλές κοινωνικές αντιθέσεις. Παρόλο που αναζητά την ευτυχία κι εκείνη με τη σειρά της αρνείται κάθε δεδομένη κατάσταση που της προτείνεται».

Ο αργεντινός δημιουργός της Μαφάλντα λέει επίσης ότι ο Τσάρλι Μπράουν ζει σε έναν αμιγώς παιδικό κόσμο από τον οποίοι οι μεγάλοι είναι αποκλεισμένοι. Αντίθετα η Μαφάλντα βρίσκεται σε μόνιμο διάλογο με τον κόσμο των ενηλίκων. Κόσμο που δεν εκτιμά, δεν σέβεται, απεχθάνεται, περιφρονεί και απορρίπτει, διεκδικώντας το δικαίωμά της να παραμείνει το παιδί που δεν θέλει να παραλάβει το φορτίο του διεφθαρμένου περιβάλλοντος των γονιών της.

Η γέννηση της Μαφάλντα ήταν «τυχαία». Προέκυψε από την πρόθεση μιας εταιρείας ηλεκτρικών ειδών να διαφημίσει τα προϊόντα της. Την εποχή που εμφανίζονταν νέες συνθήκες ζωής και τα νοικοκυριά αποκτούσαν εκτεταμένο οικιακό εξοπλισμό, η Μαφάλντα δημιουργήθηκε το 1963 για να διαφημίσει τα ηλεκτρικά είδη Μάνσφιλντ. Οι οκτώ σειρές σχεδίων της ηρωίδας του ηλεκτρικού νοικοκυριού παρέμειναν στο συρτάρι του Κίνο, επειδή η εταιρεία έκλεισε. Ομως ύστερα από έναν χρόνο η διεύθυνση του εβδομαδιαίου περιοδικού «Primera Plana» ανέθεσε στον αργεντινό δημιουργό κόμικς μια σειρά κι εκείνος ανέσυρε τη μικρή ηρωίδα του.

«Το πρόβλημα του κόσμου στον οποίο ζούμε είναι ότι τα παιδιά χάνουν το μέτρο της λογικής καθώς μεγαλώνουν. Οταν πάνε σχολείο, ξεχνάνε αυτά που ήξεραν στη γέννησή τους. Παντρεύονται χωρίς να ερωτεύονται. Δουλεύουν για τα χρήματα και ενηλικιώνονται για να πνιγούν όχι σε ένα ποτήρι νερό, αλλά σε ένα βαθύ μπολ με σούπα», συμπληρώνει ο Κίνο σχολιάζοντας το τέλος της αθωότητας που αναπόφευκτα απειλεί την παιδική ηλικία.

Ωστόσο ο ίδιος θεωρεί πως δεν έκανε λάθος που σταμάτησε να δημιουργεί ιστορίες της Μαφάλντα. «Δεν θα μου άρεσε η Μαφάλντα να γίνει ένα κόμικ από αυτά που οι αναγνώστες διαβάζουν από συνήθεια. Επιπλέον, η δημιουργία ενός στριπ διαφέρει από ένα παραδοσιακό κόμικ. Πρόκειται για δουλειά ρουτίνας που καταντά περιοριστική, καθώς σε αναγκάζει να σχεδιάζεις συνέχεια τους ίδιους χαρακτήρες και πάντα στις ίδιες αναλογίες. Είναι σαν τη δουλειά ενός μαραγκού που κόβει συνέχεια το ξύλο στις ίδιες διαστάσεις για να φτιάξει ένα τραπέζι. Προσωπικά, ήθελα να φτιάξω και πόρτες και καρέκλες και πάγκους. Η Μαφάλντα λοιπόν είναι ένα κόμικ και όχι ένα αληθινό πρόσωπο. Μπορώ να πω τι είμαι εγώ: ένας απαισιόδοξος που παρ' όλα αυτά έχει την ψευδαίσθηση ότι η δουλειά του μπορεί να αλλάξει τα πράγματα».

Πηγή: left.gr

Τα ανθρώπινα γλυπτά του Mark Jenkins

xmarkjenkinsx.com

"... δεν είναι ορχήστρα, είναι επανάσταση ..."

Το βλέπεις και σού έρχεται να κλάψεις. Από συγκίνηση ; Από θαυμασμό; Από θλίψη για τα δικά μας; Δεν ξέρω. Πριν απο πολλά χρόνια ένας άνθρωπός στη Βενεζουέλα ξεκίνησε να πραγματοποιήσει ένα όνειρο. Ηταν ο Χοσέ Αμπρέου που μάζεψε παιδάκια απο κάθε φτωχή γωνιά της χώρας του κι άρχισε να τα μαθαίνει μουσική για να τα τραβήξει μακριά απο το έγκλημα, τα ναρκωτικά, τη μιζέρια και τους κινδυνους που κουβαλάει μαζί της!!!

Το σχέδιο του ονομάστηκε el Systema.

Κάμποσα χρόνια μετα, 250.000 (!) παιδάκια έμαθαν μουσική, και άρχισαν να φτιάχνονται σχολικές ορχήστρες. Οι ορχήστρες σε όλη τη χώρα ξεπέρασαν τις 100 και από αυτές οι 90 είναι συμφωνικές !

Οι καλύτεροι από αυτούς τους νεαρούς μουσικούς μαζεύονται σε κεντρικές ορχήστρες, με κορυφή την Ορχήστρα Σιμόν Μπολιβάρ, που αυτή την εποχή διευθύνει άλλο ένα προϊόν του el Sistema, ο 28χρονος μαέστρος Γουστάβο Ντουνταμέλ, που είναι επίσης εδώ και λίγους μήνες ο νέος μαέστρος της Φιλαρμονικής του Λος Άντζελες.

Ο Edgar μεγάλωσε σε μία από τις πιο σκληρές γειτονιές του Καράκας. Φοβόταν να βγει από το σπίτι του και φοβόταν να γυρίσει. Μόνο η μουσική θα μπορούσε να τον αποσπάσει από την άσχημη κατάσταση που βίωνε. Πήγε στο παράρτημα του El Sistema της γειτονιάς του και ζήτησε μια τρομπέτα. Δεν μπόρεσαν να του βρούν. Του έδωσαν όμως ένα φαγκότο. Τώρα, ο Edgar πιστεύει ότι αυτό το φαγκότο τού έσωσε τη ζωή. El Sistema θα μπορούσε να είναι το όνομα μια επαναστατικής οργάνωσης από τη δεκαετία του '30. Ίσως αυτό να μας έρχεται στο μυαλό επειδή το El Sistema γεννήθηκε και αναπτύχθηκε στη Βενεζουέλα, μια χώρα που αγωνίστηκε για πολλά χρόνια για την ανεξαρτησία της αλλά και την κατάργηση των απολυταρχικών καθεστώτων.

Το El Sistema είναι μια σκέψη που γεννήθηκε στο μυαλό του Jose Antonio Abreu, ενός οικονομολόγου που περισσότερο από οτιδήποτε άλλο αγαπούσε τους ανθρώπους και τη μουσική. O Abreu πίστευε ότι, όσο φτωχός κι αν είναι ένας άνθρωπος, αν μπορέσει να αποκτήσει πρόσβαση στη μουσική, η ζωή του θα αλλάξει. Και αποδείχτηκε ότι είχε απόλυτο δίκιο.

Το ξεκίνημα - η ανάπτυξη

Στα 1975 ο Jose Antonio Abreu προσπάθησε να δημιουργήσει μια ορχήστρα όπου οι μουσικοί, αντί να μελετούν ο καθένας μόνος του, θα μελετούσαν όλοι μαζί.

Ήδη υπήρχε μια παρόμοια εμπειρία στη Βενεζουέλα, όπου οι μαθητές των σχολείων πήγαιναν μετά το σχόλασμα σε μεγάλες αίθουσες και ετοίμαζαν όλοι μαζί τις εργασίες τους για την επόμενη μέρα.

Αυτό δεν ήταν κάποιου είδους καινοτομία στον τρόπο μελέτης. Απλώς, οι περισσότεροι γονείς εργάζονταν μέχρι αργά και, αν τα παιδιά επέστρεφαν στις γειτονιές τους, θα απέφευγαν να μελετήσουν με αποτέλεσμα η χώρα να διατηρεί το χαμηλό μορφωτικό της επίπεδο.

Επιπλέον, η εγκληματικότητα και η χρήση ναρκωτικών ήταν πολύ διαδεδομένες. Έτσι, τα παιδιά κινδύνευαν σε κάθε τους βήμα. Ο Abreu κατάφερε να βρει παιδιά που είχαν κάποιο ταλέντο στη μουσική αλλά και δασκάλους από ολόκληρη τη Βενεζουέλα.

Η πρώτη του ορχήστρα, η Εθνική Συμφωνική Ορχήστρα Νέων της Βενεζουέλας, δημιουργήθηκε στις 12 Φεβρουαρίου του 1975 και έδωσε την πρώτη συναυλία της στις 30 Απριλίου της ίδιας χρονιάς.

Πολύ γρήγορα συνδέθηκε με άλλες ορχήστρες αλλά και ηχογράφησε με πολλούς και γνωστούς μαέστρους. Η ορχήστρα σύντομα έγινε πόλος έλξης για πολλούς νέους. Πολύ σύντομα όλο και περισσότεροι ήθελαν να μελετήσουν Τσαϊκόφσκι, Μότσαρτ ή Μπερλιόζ και σχεδόν όλοι ήθελαν να παρακολουθήσουν τις συναυλίες της ορχήστρας.

Κάθε εξωτερικός παρατηρητής θα θεωρούσε ότι όλη αυτή η προσπάθεια δεν θα είχε καμία πιθανότητα να επιτύχει.

Ο Abreu και οι συνεργάτες του υποστήριζαν ότι θα τα καταφέρουν.

Το κεντρικό τους μήνυμα στους νέους όλης της χώρας ήταν «Να παίζεις και να αγωνίζεσαι».

Οι πρώτοι όμως που έπρεπε να αγωνιστούν για την επιτυχία του προγράμματος ήταν οι ίδιοι. Έβαλαν όλη την ενέργεια και όλη την πίστη τους σ' αυτό τον σκοπό.

Τέσσερα χρόνια μετά από το δειλό ξεκίνημα της ορχήστρας, στις 20 Φεβρουαρίου του 1979, ο Abreu παίρνει το πράσινο φως να επεκτείνει το πρόγραμμα. Τώρα μπορεί κάθε πόλη ή και κάθε γειτονιά να δημιουργήσει τη δική της ορχήστρα που θα αποτελείται από παιδιά και νέους. Κάθε παιδί θα διαλέγει ένα όργανο, θα το παίρνει δωρεάν και θα συναντιέται με τα υπόλοιπα παιδιά σε μεγάλες αίθουσες για να μελετήσει υπό τις οδηγίες των καλύτερων δασκάλων της χώρας. Φυσικά, το πρόγραμμα πέρασε μέσα από τεράστιες δυσκολίες.

Η χρηματοδότησή του μειωνόταν σε περιόδους κρίσης –πέρασε αρκετές η Βενεζουέλα- με αποτέλεσμα ο Abreu και η ομάδα του να αγωνίζονται σκληρά να το κρατήσουν ζωντανό.

Σήμερα όμως, το El Sistema, που είναι πλέον αναπτυγμένο σε nucleos (πυρήνες), έχει υπό την επίβλεψή του 150 ορχήστρες νέων και 70 ορχήστρες παιδιών, που βρίσκονται σχεδόν σε όλες τις πόλεις της Βενεζουέλας. Οι καλύτεροι μουσικοί της χώρας διοχετεύονται στην ορχήστρα νέων Simon Bolivar, που είναι και η κεντρική ορχήστρα του προγράμματος. Το πρόγραμμα Τα παιδιά της προσχολικής ηλικίας αρχίζουν να δουλεύουν πάνω στην εκφραστικότητα του σώματος και τον ρυθμό.

Η ενθάρρυνση των παιδιών να κρατήσουν το σώμα τους ενεργό την ώρα που παίζουν, είναι ένα από τα κλειδιά της ανάπτυξης του προγράμματος. Στην ηλικία των πέντε ετών, τα παιδιά παίρνουν τα πρώτα τους όργανα, συνήθως ξύλινα φλάουτα και κρουστά. Ταυτόχρονα μπαίνουν και σε χορωδία, έτσι ώστε να αρχίσουν να συνηθίζουν στην ομαδική δουλειά. Στην ηλικά των επτά ετών, τα παιδιά μπορούν να πάρουν το πρώτο έγχορδο ή πνευστό τους όργανο. Μπορούν να αλλάζουν όργανα, αλλά δεν ενθαρρύνονται να το κάνουν συχνά. Η αρχική τους εκπαίδευση περιλαμβάνει τραγούδι και μελέτη του οργάνου.

Συχνά συγκεντρώνονται στο παίξιμο μίας και μόνο νότας έτσι ώστε να αποκτήσουν την αίσθηση της ποιότητας του ήχου για το όργανό τους. Υπάρχουν τρία επίπεδα καθημερινής μελέτης: Στο πρώτο, τα παιδιά δουλεύουν με ολόκληρη την ορχήστρα, στο δεύτερο παίζουν σε μικρότερα σύνολα και στο τρίτο μελετούν ατομικά. Σε όλα αυτά τα επίπεδα, ο δάσκαλος κάθε παιδιού είναι ο ίδιος. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα η διαδικασία εκμάθησης να προχωράει πιο γρήγορα, καθώς ο δάσκαλος γνωρίζει από νωρίς τα δυνατά και τα αδύνατα σημεία κάθε μαθητή.

Οι μαθητές παίζουν μπροστά σε κοινό όσο το δυνατόν περισσότερο, πράγμα που μειώνει το άγχος της έκθεσης καθώς η συναυλία γίνεται φυσικό μέρος της καλλιτεχνικής διαδικασία. Επίσης, οι νέοι μουσικοί ενθαρρύνονται να παρακολουθούν άλλες ορχήστρες νέων έτσι ώστε να παίρνουν έμπνευση από αυτούς. Από πολύ νωρίς τα παιδιά παίζουν και με άλλες ορχήστρες πέρα από τη δική τους. Μάλιστα συμμετέχουν ακόμη και στην ορχήστρα Simon Bolivar, στην οποία τακτικά μέλη γίνονται οι καλύτεροι μουσικοί της χώρας.

Ο βασικός σκοπός του El Sistema είναι να δημιουργήσει την αίσθηση της ασφάλειας και της χαράς στους νέους μουσικούς, χτίζοντας ταυτόχρονα την αυτοπεποίθησή τους μέσα από την αίσθηση της αξίας του ατόμου μέσα στην ομάδα. Η πειθαρχία δεν είναι το βασικότερο κομμάτι της διαδικασίας αλλά, όταν δεν είναι αποτέλεσμα πίεσης, θεωρείται χρήσιμο εργαλείο. Η παρακολούθηση των μαθημάτων δεν είναι υποχρεωτική. Τα παιδιά συμμετέχουν για τον εαυτό τους, τους φίλους και τους δασκάλους τους.

Χωρίς σκληρή δουλειά από την πλευρά των μαθητών, το πρόγραμμα θα οδηγείτο σε σίγουρη αποτυχία. Όμως, η διασκέδαση και το παιχνίδι δεν ξεχνιέται ποτέ.

Η μεγάλη πλειονότητα των δασκάλων και των στελεχών κάθε πυρήνα, προέρχεται από παλαιότερους σπουδαστές του προγράμματος. Είναι εκείνοι που καταλαβαίνουν καλύτερα τους στόχους και τις ανάγκες της διαδικασίας, είναι εκείνοι που καταλαβαίνουν πώς αισθάνονται οι νέοι μουσικοί. Οι δάσκαλοι ασχολούνται με κάθε παιδί ξεχωριστά.

Αν κάποιο παιδί λείψει δύο συνεχείς φορές από το μάθημα, πηγαίνουν στο σπίτι του για να δουν τι συμβαίνει. Ο στόχος τους δεν είναι να κάνουν παρατήρηση στο παιδί, αλλά να συζητήσουν μαζί του τους λόγους για τους οποίους δεν ήρθε στα μαθήματα,έτσι ώστε να το κάνουν να νιώσει καλύτερα.

Συχνά, οι πυρήνες προσαρμόζουν κατά ένα ποσοστό τη λειτουργία τους στις ανάγκες των παιδιών. Το El Sistema έχει πλέον μια σειρά από συγκεκριμένους κανόνες, που μέσα στα χρόνια λειτουργίας του, έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικοί. Για παράδειγμα, σε μουσικό επίπεδο, οι υπεύθυνοι του προγράμματος έχουν βρει ότι είναι καλύτερα να επιλέγουν την απλούστερη δυνατή ενορχήστρωση, έτσι ώστε να παίζουν μαζί όλα τα παιδιά και να βγάζουν πολύ δυνατό ήχο.

Βεβαίως, η ενορχήστωση αλλάζει όσο τα παιδιά ανεβαίνουν επίπεδο. Όμως ο δυνατός ήχος που παράγεται από πολλά όργανα που παίζουν μαζί παραμένει. Όπως λέει ο διευθυντής τηςορχήστρας νέων Simon Bolivar, Gustavo Dudamel, «όταν παίζουμε για παράδειγμα την Πέμπτη του Beethoven, η Πέμπτη γίνεται το πιο μεγάλο και πιο σημαντικό ζήτημα του κόσμου». Οι ορχήστρες ασχολούνται με τα έργα των γνωστών και μεγάλων κλασικών συνθετών αλλά και με πολλά έργα από το ρεπερτόριο των συνθετών της Λατινικής Αμερικής, που είναι άλλωστε και πολύ πιο κοντά στους ήχους που έχουν τα παιδιά στο αυτί τους από τη στιγμή που γεννήθηκαν. Το πρόγραμμα συνεργάζεται πολύ στενά με τους γονείς των παιδιών.

Όταν ένα παιδί γίνει δύο ή τριών ετών, οι υπέυθυνοι του προγράμματος συναντούν τους γονείς του και τους εξηγούν όλες τις λεπτομέρειες και τις δυσκολίες που μπορεί να συναντήσουν. Όταν τα παιδιά παίρνουν τα πρώτα τους όργανα, οι δάσκαλοι μιλούν στους γονείς για τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να συμπεριφέρονται στα παιδιά και να τα ενθαρρύνουν στη μελέτη τους. Από τη στιγμή που ένα παιδί αποφασίζει να μπει σε μια ορχήστρα, παίρνει υποτροφία. Αυτό αποτελεί τιμή για την οικογένειά του αλλά έχει και πρακτική αξία: το παιδί δεν θα χρειαστεί πλέον να φύγει από το πρόγραμμα επειδή πρέπει να δουλέψει.

Το El Sistema ξεκίνησε περισότερο από αγάπη στα παιδιά και λιγότερο από αγάπη στη μουσική. Η έμφαση βρίσκεται στην ανάπτυξη της κοινότητας και στην αλληλεγγύη. Οι δάσκαλοι, οι μαθητές και οι γονείς βρίσκονται σε μια ατμόσφαιρα αλληλοσεβασμού και αγάπης που τους κάνει να νιώθουν ασφαλείς και ευτυχισμένοι. Μέσα σε μια χώρα που πέρασε πολύ δύσκολες στιγμές, το να νιώθει κανείς ότι κρατάει τη ζωή του στα χέρια του είναι πολύ θετικό πράγμα. Και τα παιδιά του El Sistema όχι μόνο νιώθουν ότι μπορούν να ζήσουν όσο όμορφα θέλουν, αλλά και ότι μπορούν να αλλάξουν τον κόσμο.

Η αναγνώριση Οι περισσότερο παγκόσμιοι οργανισμοί έχουν αναγνωρίσει το El Sistema ως ένα σπουδαίο κοινωνικό πείραμα στο βαθμό που κατόρθωσε να μειώσει τη φτώχεια και να ανεβάσει το μορφωτικό επίπεδο του λαού της Βενεζουέλας. Ταυτόχρονα όμως, αποτελεί κι ένα σπουδαίο πρόγραμμα εκμάθησης μουσικής. Χώρες όπως η Αργεντινή, η Αυστραλία, η Βολιβία, η Βραζιλία, ο Καναδάς, η Κόστα Ρίκα, η Κούβα, το Εκουαδόρ, το Περού, η Σκοτία και πολύ πρόσφατα οι περισσότερες πολιτείες της Βόρειας Αμερικής, θέλησαν να το δοκιμάσουν. Ίσως κανείς δεν περίμενε πριν από μερικά χρόνια ότι μια χώρα που έχει περάσει από δεκάδες μεγάλα προβλήματα, όπως η Βενεζουέλα, θα μπορούσε να αποτελέσει πρότυπο για τόσες χώρες.

Σε καθαρά μουσικό επίπεδο, νέοι που ξεκίνησαν μέσα από το El Sistema βρέθηκαν μέσα στα χρόνια σε μερικές από τις καλύτερες ορχήστρες σε ολόκληρο τον κόσμο. Όμως και η κεντρικήορχήστρα του προγράμματος, η ορχήστρα νέων Simon Bolivar, λογίζεται σήμερα ως μία από τις σημαντικότερες. Μεγάλη συμμετοχή σε αυτή την εξέλιξη έχει και ο Gustavo Dudamel, ο διευθυντής της ορχήστρας, που ξεκίνησε κι αυτός ως ένας σπουδαστής του προγράμματος. Ο Dudamel γεννήθηκε το 1981 σε οικογένεια μουσικών. Ο πατέρας του ήταν τρομπονίστας και η μητέρα του δασκάλα ωδικής. Το κύριο όργανό του ήταν το βιολί αλλά πολύ γρήγορα, στα δεκατέσσερα μόλις χρόνια του, άρχισε να σπουδάζει διεύθυνση ορχήστρας με δάσκαλο μάλιστα τον ίδιο τον Jose Antonio Abreu.

Ο Dudamel άρχισε να κερδίζει τον ένα διαγωνισμό μετά τον άλλο και πολύ γρήγορα η αξία του αναγνωρίστηκε από μαέστρους όπως ο Claudio Abbado και ο sir Simon Rattle. Έχει ηχογραφήσει τέσσερις δίσκους με την ορχήστρα νέων Simon Bolivar και αρκετούς ακόμη με άλλες ορχήστρες.

Από τον περασμένο Σεπτέμβριο είναι διευθυντής της Φιλαρμονικής του Los Angeles, με την οποία ερμήνευσε στην εναρκτήρια βραδιά την Πρώτη συμφωνία του Gustav Mahler, έργο που ηχογραφήθηκε και κυκλοφόρησε σε dvd αλλά και μέσω του i-tunes. Φυσικά, ο Dudamel δεν εγκατέλειψε την ορχήστρα νέων Simon Bolivar, με την οποία θα συνεχίσει να εμφανίζεται σε ολόκληρο τον κόσμο. Η ορχήστρα έχει προκαλέσει το ενδιαφέρον των μεγαλύτερων φεστιβάλ κι έχει εμφανιστεί στις περισσότερες πόλεις της Ευρώπης και της Αμερικής, όχι μόνο επειδή αποτελεί το προϊόν ενός τόσο σημαντικού κοινωνικού πειράματος, αλλά και γιατί είναι ένα από τα πιο δυναμικά μουσικά σύνολα. Σε μια κοινωνική πραγματικότητα που κάνει τους ανθρώπους να απομονώνονται όλο και περισσότερο, σε έναν κόσμο όπου η καχυποψία έχει αντικαταστήσει τη διάθεση για επικοινωνία, η ορχήστρα νέων Simon Bolivar αποδεικνύει ότι μπορεί να υπάρξει μια διαφορετική προοπτική. Για να νιώσει κανείς πόση χαρά μπορεί να κρύβει η αγάπη για τη μουσική και πάνω απ' όλα πόση ελπίδα μπορεί να έχει το να μοιράζεσαι αυτή την αγάπη, δεν έχει παρά να τους ακούσει να ερμηνεύουν το Danzon No 2 του Arturo Marquez.

Ή ακόμη περισσότερο, να τους δει, ενώ είναι σκυμμένοι πίσω από τις παρτιτούρες τους, να σηκώνονται όρθιοι στο εκρηκτικό φινάλε.

ΒΟΧ Δισκογραφία ορχήστρας νέων Simon Bolivar / Gustavo Dudamel 1. Beethoven Symphonies 5 and 7 (Deutsche Grammophon 2006) 2. Mahler Symphony 5 (Deutsche Grammophon 2007) 3. Fiesta (διάφοροι συνθέτες) (Deutsche Grammophon 2008) 4. Tchaikovsky Symphony 5 / Francesca da Rimini (Deutsche Grammophon 2009) Φιλμογραφία 1. The promise of music του Enrique Santchez Lansch (Deustche Grammophon 2008) 2. Beethoven/Mussorgsky Gustavo Dudamel: Live from Salzburg - with the Simon Bolivar youth orchestra (Deustche Grammophon 2008) 3. El Sistema: music to change life του Paul Smaczny και της Maria Stodlmeier (Euroarts 2009)

o-klooun.com